In een land waar minder dan de helft van de inwoners toegang heeft tot elektriciteit, bieden dealers nauwelijks nog auto's op benzine aan. Ethiopië was begin 2024 het eerste land ter wereld dat de import van auto's met een verbrandingsmotor verbood — en in twee jaar tijd steeg het aandeel elektrische auto's op de wegen van minder dan één procent naar vijf à zes procent. Dit is geen klimaatcampagne, maar harde bezuiniging: het land gaf jaarlijks tot zes miljard dollar uit aan brandstof en putte daarmee zijn deviezenreserves uit.
Voor gewone bestuurders, zoals taxichauffeurs in Addis Abeba, pakte de overstap direct voordelig uit. Vroeger ging een derde van het inkomen op aan benzine en wachtrijen bij tankstations; nu kost het opladen ongeveer vijf procent. Nieuwe Chinese elektrische auto's — BYD, Changan en andere — werden dankzij verlaagde heffingen betaalbaarder dan tweedehands benzineauto's: tot 15 procent op kant-en-klare wagens en nul op assemblage uit onderdelen. De markt reageerde onmiddellijk: dealers schakelden om en bijna alle verkopen zijn elektrische auto's.
Hierachter schuilt geen abstract 'groen' beleid, maar een concrete berekening van de regering. De import van brandstof vrat deviezenreserves op en vereiste subsidies die op de begroting drukten. Het verbod plus de voordelen voor elektrische auto's maakten het mogelijk geld binnen het land te houden en de al gebouwde waterkrachtcentrales te benutten — meer dan 96 procent van de elektriciteit in Ethiopië is hernieuwbaar. De persoonlijke begroting van de bestuurder en de staatskas wonnen tegelijk, hoewel de laadinfrastructuur voorlopig achterblijft: snellaadstations zijn er op één hand te tellen en het net is instabiel.
De verborgen prikkel is duidelijk: wanneer deviezen schaars zijn, wordt elke uitgave aan geïmporteerde brandstof een onbetaalbare luxe. Ethiopië heeft laten zien hoe begrotingsdruk een technologische omslag sneller kan versnellen dan klimaatakkoorden. Bestuurders besparen niet voor het milieu, maar omdat ze anders de eindjes niet aan elkaar kunnen knopen; de staat bespaart om niet de laatste reserves aan benzine te hoeven besteden. De risico's blijven: als het laadnetwerk niet bijhoudt en conflicten terugkeren, kan de omslag stokken.
Op lange termijn hangt het succes ervan af of het land de gedwongen bezuiniging kan omzetten in een duurzaam systeem. Nu al rijden er meer dan honderdduizend elektrische auto's op 1,2 miljoen geregistreerde voertuigen, en het doel is een half miljoen tegen 2030. Dit is niet zomaar een vervanging van vervoer, maar een herinrichting van hoe mensen uitgeven en sparen: minder geld aan brandstof betekent meer voor het gezin, een bedrijf of spaargeld. Voor ontwikkelingseconomieën kan deze aanpak een model worden — niet wachten op ideale omstandigheden, maar beperkingen als stuwkracht gebruiken.
Geld vindt, net als water, de weg van de minste weerstand: wanneer benzine in deviezentermen te duur wordt, verschuift de stroom naar elektriciteit die al binnen het land aanwezig is. Ethiopië heeft bewezen dat zelfs met een zwakke infrastructuur een drastisch verbod de markt in een paar jaar kan omkeren. De belangrijkste vraag is nu of die impuls sterk genoeg is om de infrastructuur en de economie te laten bijbenen.
