Một nhóm nghiên cứu quốc tế đã phát hiện trong xương của khủng long Aratasaurus museunacionali những cấu trúc khoáng hóa giống hồng cầu và dấu vết hóa học của heme — thành phần then chốt của hemoglobin.
Di cốt thuộc về một loài khủng long chân thú ăn thịt nhỏ, từng sống trên lãnh thổ vùng đông bắc Brasil ngày nay vào khoảng 115 triệu năm trước trong kỷ Phấn trắng sớm. Xương chi sau được tìm thấy từ năm 2008 tại một mỏ thạch cao.
Dưới kính hiển vi, các nhà khoa học nhìn thấy những thể hình elip có kích thước trung bình 23 trên 20 micromet bên trong các ống nơi từng có mạch máu đi qua. Những cấu trúc này đã được khoáng hóa bằng oxit mangan, cụ thể là khoáng vật hausmannite.
Phân tích hóa học đã xác nhận sự hiện diện của phân tử heme B và dạng biến đổi của nó là 3,8-diethyl heme B. Những hợp chất này có liên hệ trực tiếp với hemoglobin, chất vận chuyển oxy trong máu. Dấu vết của các axit amin collagen cũng cho thấy các thành phần hữu cơ được bảo tồn.
Nghiên cứu được công bố trên Proceedings of the National Academy of Sciences. Giáo sư Kliti Grice từ Đại học Curtin ở Australia đã chủ trì công trình. Bà nhận xét: «Việc phát hiện các dẫn xuất heme nguyên vẹn trong hồng cầu có niên đại 115 triệu năm là điều đáng kinh ngạc».
Các tác giả nhấn mạnh: điều này không có nghĩa là trong hóa thạch còn lưu giữ nguyên vẹn máu hay protein hemoglobin. Ở đây nói đến những di tích khoáng hóa và các tín hiệu phân tử tạo nên «tiếng vọng» của sinh học cổ đại.
Trước đây, những phát hiện tương tự từng gây hoài nghi do khả năng nhiễm bẩn hoặc giống với khoáng vật. Trong trường hợp này, nhóm nghiên cứu đã tiến hành khoảng 30 phép thử, bao gồm quang phổ laser và phân tích tia X, và đã loại trừ các cách giải thích khác.
Làm thế nào điều đó có thể được bảo tồn? Các nhà nghiên cứu cho rằng con khủng long đã nhanh chóng bị chôn vùi trong điều kiện hàm lượng oxy thấp và môi trường giàu vi khuẩn, còn quá trình khoáng hóa đã đóng vai trò như một cỗ máy thời gian tự nhiên.
Phát hiện này đặt nghi vấn về những quan niệm trước đây về việc các phân tử sinh học có thể tồn tại bao lâu trong thời gian địa chất. Nó sẽ mở ra những cửa sổ mới nào để nhìn vào sinh lý học của các loài động vật đã tuyệt chủng?
Công trình được thực hiện bởi một tập thể quốc tế với sự tham gia của các nhà khoa học từ Australia, Nhật Bản, Brasil và Hoa Kỳ. Nó có thể ảnh hưởng đến các phương pháp tìm kiếm sự sống cổ đại không chỉ trên Trái Đất mà còn ngoài hành tinh.
