Avrupa Komisyonu 5 Kasım 2026 15 yaşındaki okul öğrencileri için «yapay zekâ alanında okuryazarlık» konulu pilot sertifikanın geliştirilmesine başlandığını duyurdu; sertifikanın öğretim yılında hayata geçirilmesi planlanıyor 2027–2028. Girişim, PISA 2025 verilerinde tespit edilen temel yeterliliklerdeki düşüş sorunlarını ele almayı amaçlayan eğitim ve beceri paketinin bir parçasıdır.
Sertifika, ergenlerde yapay zekânın çalışma ilkelerini anlama, üretilen bilgileri doğrulama, manipülasyonları tanıma ve teknolojiyi kullanmayı bilinçli olarak bırakma becerilerinin geliştirilmesine yöneliktir. Avrupa Komisyonu Başkan Yardımcısı Roksana Mintsatu, programın öğrencilerin yapay zekâyı yalnızca kullanmalarına değil, aynı zamanda sınırlılıklarını eleştirel biçimde değerlendirmelerine de yardımcı olacağını vurguladı.
Birçok ulusal girişimden farklı olarak Avrupa yaklaşımı, bilgi, beceri ve tutumları birleştiren dört alan ve 19 yeterlilikten oluşan ortak AB ve OECD çerçevesine dayanmaktadır. Bu, standartlaştırılmış bir değerlendirme için temel oluşturur; ancak sertifikanın kendisi gönüllü olup üye devletler için zorunlu değildir.
Yöntemsel açıdan girişim, yalnızca teknik becerilere değil, eleştirel düşünme ve etik boyutlara verdiği ağırlıkla öne çıkmaktadır. Öğrenme çıktıları ve değerlendirmeye ilişkin kılavuz ilkelerin 2027 yılının ortasına kadar hazırlanması beklenmektedir; bu da ölçütlerin netleştirilmesine ve «okuryazarlığın» ölçülmesinde yüzeysel bir yaklaşımdan kaçınılmasına olanak tanıyacaktır.
ABD'de yapay zekânın genellikle tek bir sertifika olmaksızın mevcut STEM programlarına entegrasyonuna ağırlık verilmesiyle ya da Çin'de devlet programlarıyla yürütülen dijital okuryazarlık çabalarıyla karşılaştırıldığında AB, yumuşak düzenleme yoluyla uyumlaştırma yolunu seçmektedir. Bu, AI Act'te görüldüğü üzere Brüksel'in yapay zekâ risklerinin proaktif yönetimine ilişkin genel stratejisini yansıtmaktadır.
Girişim, kişiselleştirilmiş öğrenme için uyarlanabilir araçların ve eleştirel düşünme değerlendirme yöntemlerinin geliştirilmesini teşvik ederek yapay zekâ eğitimi alanındaki araştırma yönlerini etkileyebilir. Aynı zamanda, zorunlu statü bulunmadığında bu tür sertifikaların ulusal müfredatlara ne ölçüde etkili biçimde entegre edileceği sorusunu gündeme getirmektedir.
Becerilerin bağımsız doğrulamasının nasıl sağlanacağı ve pilot sonuçlarına ilişkin verilerin topluluk tarafından analiz edilmek üzere açıkça yayımlanıp yayımlanmayacağı belirsizliğini korumaktadır. Sonraki araştırmaların büyük olasılıkla programın öğrencilerin akademik göstergeleri ve dijital davranışları üzerindeki uzun vadeli etkisine odaklanması beklenmektedir.
Böylece Avrupa yapay zekâ okuryazarlığı sertifikası, teknolojiye yönelik eleştirel tutumu daha okul sıralarında kurumsallaştırma ve toplumda yapay zekânın sorumlu biçimde benimsenmesi için yön belirleme girişimini temsil etmektedir.
