De Europese Commissie 5 november 2026 heeft de start aangekondigd van de ontwikkeling van een proefcertificaat voor 'geletterdheid op het gebied van kunstmatige intelligentie' voor scholieren van 15 jaar, dat in het schooljaar 2027–2028van start moet gaan. Het initiatief maakt deel uit van een pakket maatregelen op het gebied van onderwijs en vaardigheden, gericht op het aanpakken van de problemen rond de teruglopende basiscompetenties die in de PISA-gegevens van 2025 zijn vastgesteld.
Het certificaat is gericht op het ontwikkelen bij tieners van begrip van de werking van AI, vaardigheden om gegenereerde informatie te verifiëren, het herkennen van manipulatie en het bewust besluiten om het gebruik van de technologie te beëindigen. Vicevoorzitter van de Europese Commissie Roxana Mînzatu benadrukte dat het programma leerlingen niet alleen zal helpen AI te gebruiken, maar ook de beperkingen ervan kritisch te beoordelen.
Anders dan bij veel nationale initiatieven steunt de Europese aanpak op een gezamenlijk kader van de EU en de OESO, dat vier domeinen en 19 competenties omvat, waarin kennis, vaardigheden en houdingen worden gecombineerd. Dit schept een basis voor gestandaardiseerde beoordeling, hoewel het certificaat zelf vrijwillig blijft en niet verplicht is voor de lidstaten.
Methodologisch onderscheidt het initiatief zich door de nadruk op kritisch denken en ethische aspecten, en niet alleen op technische vaardigheden. Richtsnoeren over de leerresultaten en de beoordeling worden medio 2027 jaar verwacht, waardoor de criteria kunnen worden verfijnd en een oppervlakkige benadering van het meten van 'geletterdheid' kan worden vermeden.
Vergeleken met parallelle inspanningen in de Verenigde Staten, waar de nadruk vaak ligt op de integratie van AI in bestaande STEM-programma's zonder één enkel certificaat, of in China met staatsprogramma's voor digitale geletterdheid, kiest de EU de weg van harmonisatie via zachte regulering. Dit weerspiegelt de algemene strategie van Brussel om AI-risico's proactief te beheren, zoals blijkt uit de AI Act.
Het initiatief kan de onderzoeksrichtingen op het gebied van AI-onderwijs beïnvloeden door de ontwikkeling te stimuleren van adaptieve instrumenten voor gepersonaliseerd leren en methoden voor het beoordelen van kritisch denken. Tegelijkertijd roept het de vraag op hoe doeltreffend dergelijke certificaten in de nationale curricula zullen worden geïntegreerd bij gebrek aan een verplichte status.
Het blijft onduidelijk hoe onafhankelijke verificatie van vaardigheden zal worden gewaarborgd en of de gegevens over de resultaten van de proef openbaar zullen worden gemaakt voor analyse door de gemeenschap. Volgend onderzoek zal zich waarschijnlijk richten op de langetermijneffecten van het programma op de academische prestaties en het digitale gedrag van leerlingen.
Zo vormt het Europese certificaat voor AI-geletterdheid een poging om een kritische houding ten opzichte van technologie al op de schoolbanken te institutionaliseren en zo de koers uit te zetten voor een verantwoorde invoering van AI in de samenleving.
