Komisja Europejska 5 listopada 2026 roku ogłosiła rozpoczęcie prac nad pilotażowym certyfikatem „alfabetyzacji w zakresie sztucznej inteligencji” dla uczniów w wieku 15 lat, którego uruchomienie planowane jest w roku szkolnym 2027–2028. Inicjatywa wchodzi w skład pakietu działań w dziedzinie edukacji i umiejętności, mającego na celu rozwiązanie problemów spadku podstawowych kompetencji odnotowanego w danych PISA 2025.
Certyfikat ma na celu rozwijanie u nastolatków rozumienia zasad działania AI, umiejętności weryfikacji generowanych informacji, rozpoznawania manipulacji oraz świadomego podejmowania decyzji o zaprzestaniu korzystania z technologii. Wiceprzewodnicząca Komisji Europejskiej Roxana Mînzatu podkreśliła, że program pomoże uczniom nie tylko korzystać z AI, lecz także krytycznie oceniać jej ograniczenia.
W odróżnieniu od wielu inicjatyw krajowych podejście europejskie opiera się na wspólnych ramach UE i OECD, obejmujących cztery obszary i 19 kompetencji łączących wiedzę, umiejętności i postawy. Stwarza to podstawę do standaryzowanej oceny, choć sam certyfikat pozostaje dobrowolny i nieobowiązkowy dla państw członkowskich.
Pod względem metodologicznym inicjatywa wyróżnia się naciskiem na krytyczne myślenie i aspekty etyczne, a nie wyłącznie na umiejętności techniczne. Wytyczne dotyczące efektów uczenia się i oceny oczekiwane są do połowy 2027 roku, co pozwoli doprecyzować kryteria i uniknąć powierzchownego podejścia do pomiaru „alfabetyzacji”.
W porównaniu z równoległymi wysiłkami w USA, gdzie nacisk często kładzie się na integrację AI z istniejącymi programami STEM bez jednolitego certyfikatu, lub w Chinach z państwowymi programami alfabetyzacji cyfrowej, UE wybiera drogę harmonizacji poprzez miękkie regulacje. Odzwierciedla to ogólną strategię Brukseli dotyczącą proaktywnego zarządzania ryzykiem związanym z AI, co widać w AI Act.
Inicjatywa może wpłynąć na kierunki badań w dziedzinie edukacji o AI, stymulując opracowywanie adaptacyjnych narzędzi do spersonalizowanego uczenia się oraz metod oceny krytycznego myślenia. Jednocześnie rodzi pytanie, jak skutecznie takie certyfikaty będą integrowane z krajowymi curricula przy braku statusu obowiązkowego.
Pozostaje niejasne, w jaki sposób zapewniona zostanie niezależna weryfikacja umiejętności oraz czy dane o wynikach pilotażu będą otwarcie publikowane do analizy przez społeczność. Kolejne badania prawdopodobnie skupią się na długoterminowym wpływie programu na wyniki akademickie i cyfrowe zachowania uczniów.
Europejski certyfikat alfabetyzacji w zakresie AI jest zatem próbą instytucjonalizacji krytycznego stosunku do technologii już w szkolnych ławach, wyznaczając kierunek odpowiedzialnego wdrażania AI w społeczeństwie.
