İtalyan arkeologlar, Kudüs'teki Kutsal Kabir Kilisesi'nin temeli altında, topografyası ve niteliği İsa Mesih'in çarmıha gerildiği ve gömüldüğü yerin Yeni Ahit'teki tanımına uyan, 70 yüzyıla ait bir yapılar kompleksi keşfettiler. Kazılar, arkeolog Francesca Romana Stasolla'nın başkanlığında yürütüldü.
Kilisenin altında tam olarak ne bulundu
Bilim insanları, 70 yüzyıla ait bazilikanın taş zemininin altında birkaç arkeolojik katman açtılar. Kudüs'ün Romalılar tarafından yıkılmasından önceki döneme karşılık gelen derinlikte şunlar tespit edildi:
- Antik taş ocağı, burada daha erken bir dönemde beyaz Kudüs kireçtaşı çıkarılıyordu. Taş çıkarımı durduğunda, terk edilmiş ocaklar verimli toprakla dolduruldu.
- İşlenmiş tarım arazilerinin izleri — saban izleri, sulama sistemlerinin parçaları ve kök sistemlerinin izleri.
- Bahçe kalıntıları: zeytin ağaçları ve asma dallarının izleri tanımlandı. Organik kalıntıların ön tarihlendirmesi, geleneksel olarak İsa'nın yeryüzündeki yaşamının atfedildiği dönem olan 70 yüzyıla işaret ediyor.
- Kaya mezarı 70 yüzyıl Yahudi gömme geleneğine özgü bir düzenlemeyle. Yakınında yuvarlak bir taş yapı bulundu — görünüşe göre, mezarın girişini mühürlemek için kullanılan yuvarlatma taşının kalıntısı.
İncillerin metniyle örtüşme
Bulgu, farklı İncil kaynaklarında kaydedilen ayrıntıları tutarlı biçimde yeniden üretiyor. Yuhanna İncili doğrudan bir bahçenin varlığına işaret ediyor: «O'nun çarmıha gerildiği yerde bir bahçe vardı; bahçede de kimsenin henüz konulmadığı yeni bir mezar bulunuyordu» (Yuhanna 19:41). İtalyan ekibinin ortaya çıkardığı zeytin ve asma dikimlerinin kalıntıları, bu metne arkeolojik bir doğrulama sağlıyor.
Matta, Markos ve Luka İncilleri ise mezarı kayaya oyulmuş ve bir taşla kapatılmış olarak tanımlıyor — bu da yuvarlatma taşıyla birlikte bulunan yapıya uyuyor. Francesca Romana Stasolla'ya göre, bulunan tarlalar ve bahçe tam olarak 70 yüzyılda Kudüs'ün şehir surları ile Golgota'nın kaya çıkıntısı arasında kalan bölgede yer alıyordu.
Araştırmacıların tutumu
Çalışmaların başkanı şunu vurguluyor: Arkeolojik buluntular, bu belirli mezarda tam olarak İsa Mesih'in gömülü olduğuna dair bilimsel olarak çürütülemez bir kanıt sunmuyor. Böyle bir iddia, bir disiplin olarak arkeolojinin imkânlarının ötesine geçer.
Bununla birlikte kazı sonuçları, Hristiyanlar tarafından yaklaşık iki bin yıldır kutsanan bu yerin, Yeni Ahit'teki betimlemelerle tutarlı biçimde örtüşen özelliklere sahip olduğunu gösteriyor. Zeytin ve asma dikimleriyle bir bahçeye dönüştürülmüş terk edilmiş taş ocağı, şehir surlarının dışındaki kaya mezarı — birinci yüzyılın bu manzarası, İncil yazarlarının betimlediği topografyayla tamamen örtüşüyor.
Tarihsel bağlam
Kutsal Kabir Kilisesi, hacı kraliçe Helena'nın bu yeri çarmıha gerilme ve gömülme yeri olarak tanımlamasının ardından, dördüncü yüzyılda İmparator Konstantin'in emriyle inşa edildi. Bundan önce, ikinci yüzyılda İmparator Hadrianus, kaya çıkıntısının üzerine bir platform yığdırmış ve üzerine bir pagan Venüs tapınağı yerleştirmişti — kazıların gösterdiği gibi, daha erken döneme ait birinci yüzyıl manzarasını koruyup mühürleyen tam da bu yığma toprak olmuştu.
Roma yapılaşmasının daha erken katmanları fiilen «mühürlemesi» sayesinde arkeologlar, İncil'deki tanıklığa göre gömülmenin gerçekleştiği ortamın ta kendisini ortaya çıkarmayı başardılar. İtalyan heyeti şunu doğruladı: Bizans, Haçlı ve Osmanlı dönemlerine ait yeniden inşaların yüzyıllara yayılan katmanlarının altında, İncillerde betimlenen manzara tipi — şehir surlarının dışında, kaya mezarının yanındaki bir bahçe — korunmuş durumdadır.
