Włoscy archeolodzy odkryli pod fundamentem jerozolimskiej Bazyliki Grobu Świętego zespół budowli z I wieku, których topografia i charakter odpowiadają opisowi miejsca ukrzyżowania i pochówku Jezusa Chrystusa w Nowym Testamencie. Wykopaliska prowadzono pod kierownictwem archeolog Franceski Romany Stasolli.
Co dokładnie znaleziono pod bazyliką
Pod kamienną posadzką bazyliki z IV wieku naukowcy odsłonili kilka warstw archeologicznych. Na głębokości odpowiadającej okresowi przed zniszczeniem Jerozolimy przez Rzymian w 70 roku n.e. odnotowano:
- Starożytny kamieniołom, w którym wcześniej wydobywano biały wapień jerozolimski. Gdy zaprzestano wydobycia kamienia, opuszczone wyrobiska zasypano żyzną glebą.
- Ślady uprawianych działek rolnych — bruzdy, fragmenty systemów irygacyjnych i ślady systemów korzeniowych.
- Pozostałości ogrodu: zidentyfikowano ślady drzew oliwnych i winorośli. Wstępne datowanie pozostałości organicznych wskazuje na I wiek n.e. — okres, do którego tradycyjnie odnosi się ziemskie życie Jezusa.
- Skalny grób o charakterystycznej dla żydowskiej tradycji pogrzebowej z I wieku konstrukcji. W pobliżu odkryto okrągłą kamienną konstrukcję — najprawdopodobniej pozostałość kamienia zamykającego wejście do grobowca.
Zbieżność z tekstem Ewangelii
Znalezisko odtwarza kolejne szczegóły odnotowane w różnych źródłach ewangelicznych. Ewangelia według św. Jana wprost wskazuje na obecność ogrodu: „A na miejscu, gdzie Go ukrzyżowano, był ogród, a w ogrodzie nowy grób, w którym jeszcze nikogo nie złożono” (J 19:41). To właśnie pozostałości nasadzeń oliwnych i winorośli, odkryte przez włoską ekspedycję, stanowią archeologiczne potwierdzenie tego tekstu.
Ewangelie według Mateusza, Marka i Łukasza z kolei opisują grób jako wykuty w skale i zamknięty kamieniem — co odpowiada odnalezionej konstrukcji z kamieniem zamykającym wejście. Jak mówi Franceska Romana Stasolla, odkryte pola i ogród znajdowały się właśnie w tej strefie, która w I wieku leżała między murami miejskimi Jerozolimy a skalistym wzniesieniem Golgoty.
Stanowisko badaczy
Kierownik prac podkreśla: znaleziska archeologiczne nie dają naukowo niepodważalnego dowodu na to, że w tym konkretnym grobowcu został pogrzebany właśnie Jezus Chrystus. Podobne twierdzenie wykracza poza możliwości archeologii jako dyscypliny.
Jednocześnie wyniki wykopalisk pokazują, że miejsce czczone przez chrześcijan od niemal dwóch tysięcy lat ma cechy, które konsekwentnie pokrywają się z opisami Nowego Testamentu. Krajobraz z I wieku — opuszczony kamieniołom przekształcony w ogród z nasadzeniami oliwnymi i winnymi, skalny grobowiec za murami miasta — w pełni odpowiada topografii opisanej przez ewangelistów.
Kontekst historyczny
Bazylika Grobu Świętego została wzniesiona na rozkaz cesarza Konstantyna Wielkiego w IV wieku, po tym jak pielgrzymka cesarzowa Helena zidentyfikowała to miejsce jako miejsce ukrzyżowania i pogrzebu. Wcześniej, w II wieku, cesarz Hadrian usypał nad skalnym ostańcem platformę i ustawił na niej pogańską świątynię Wenus — właśnie ten nasyp, jak pokazały wykopaliska, zakonserwował wcześniejszy krajobraz z I wieku.
Dzięki temu, że rzymska zabudowa faktycznie „zapieczętowała” wcześniejsze warstwy, archeologom udało się odkryć właśnie to środowisko, w którym, zgodnie ze świadectwem ewangelicznym, doszło do pogrzebu. Włoska ekspedycja potwierdziła: pod wielowiekowymi nawarstwieniami bizantyjskich, krzyżowcowych i osmańskich przebudów zachował się właśnie ten typ krajobrazu — ogród przy skalnym grobowcu za murami miasta — który został opisany w Ewangeliach.
