W północno-zachodniej Arabii Saudyjskiej, w pobliżu miasta Tabuk, archeolodzy odkryli pozostałości osady, która istniała między 11 000 a 10 300 lat temu. To najwcześniejszy znany przykład architektonicznie ukształtowanego ludzkiego schronienia na całym Półwyspie Arabskim.
Minister kultury Arabii Saudyjskiej, książę Badr bin Abdullah bin Farhan, ogłosił odkrycie na stronie Masijun. Prace prowadzono wspólnie z japońskim uniwersytetem w Kanazawie i przy wsparciu projektu NEOM. Stanowisko zostało wpisane do krajowego rejestru zabytków już w 1978 roku, ale dopiero po czterech sezonach wykopalisk od grudnia 2022 do maja 2024 roku jego znaczenie stało się oczywiste.
Badacze odkryli półkoliste budowle z miejscowego granitu: pomieszczenia mieszkalne, magazyny, przejścia i paleniska. Już wtedy układ przestrzenny odzwierciedlał przemyślany podział funkcji — mieszkania obok miejsc przechowywania i przygotowywania pożywienia. Takie konstrukcje wskazują na przejście od koczowniczego trybu życia do osiadłego na długo przed pojawieniem się ceramiki.
Wśród znalezisk są narzędzia kamienne: grociki strzał, noże, żarna. Ozdoby z amazonitu, kwarcu i muszli świadczą o rozwiniętym rzemiośle i być może o wymianie z innymi regionami. Odkryto także kości ludzi i zwierząt, a na kamieniach — geometryczne wzory, sugerujące myślenie symboliczne wczesnych mieszkańców.
Osada Masijun leży na dawnych szlakach łączących północno-zachodnią Arabię z Żyznym Półksiężycem. Odkrycie umacnia przekonanie, że region nie był jedynie peryferią, lecz częścią jednolitej strefy, w której po zakończeniu ostatniego okresu lodowcowego ludzie zaczęli eksperymentować z osiadłym trybem życia i wczesnym rolnictwem.
Cztery sezony prac terenowych obejmowały warstwową dokumentację, analizę próbek organicznych i datowanie absolutne. Wyniki potwierdzają, że Masijun jest jednym z najwcześniejszych przykładów stabilnej osady na świecie, porównywalnym wiekiem ze znanymi stanowiskami Lewantu i Anatolii.
Dla współczesnego czytelnika to odkrycie jest przypomnieniem, że zdolność człowieka do tworzenia trwałych społeczności i przekazywania wiedzy z pokolenia na pokolenie ujawniała się już u zarania neolitu. Nawet w warunkach, które dziś wydają się surowe, ludzie znajdowali sposoby, by budować, gromadzić i upiększać swoje życie.
Taka osada pokazuje, jak wcześnie mieszkańcy Arabii włączyli się w globalny proces przechodzenia do osiadłego trybu życia, i każe zrewidować utarte mapy wczesnej historii ludzkości.
