Badanie opublikowane w czasopiśmie Journal of Veterinary Behavior w listopadzie–grudniu 2025 roku wykazało, że jeden kot domowy nauczył się wybierać niepodobny przedmiot spośród trzech i przenosić tę zasadę na nowe obiekty. W sierpniu 2026 roku ci sami badacze — Abu Bokor Siddik i Mst. Easmin Akter — opublikowali w Pet Behaviour Science kontynuację pracy, w której kot z powodzeniem przeniósł umiejętność z bodźców wzrokowych na zapachy.
Klasyczne zadanie na „niepodobieństwo” jest z pozoru proste: zwierzęciu pokazuje się trzy przedmioty, z których dwa są identyczne, a jeden się różni, i trzeba wybrać właśnie ten. Jednak wiele zwierząt zapamiętuje konkretne przedmioty, a nie zasadę. Za prawdziwy dowód koncepcji uznaje się udane przeniesienie na całkowicie nowe bodźce, najlepiej za pierwszym razem. W badaniu kot był trenowany jednocześnie na kilku zadaniach, a ich liczba w sesji stopniowo rosła. Takie podejście, zdaniem autorów, utrudnia proste wyuczenie się na pamięć i skłania do tworzenia ogólnej zasady.
W teście przeniesienia z nowymi przedmiotami kot poradził sobie z powodzeniem. W 2026 roku badacze włączali do treningów nowe zestawy zapachów: kot wybierał „niepodobny” zapach w 90–100 % przypadków. Autorzy zaznaczają, że na razie nie można całkowicie wykluczyć prostszych wyjaśnień, na przykład ogólnej preferencji tego, co nietypowe.
Wcześniej koty wykazywały mieszane wyniki w podobnych testach. Badania z lat 1960-ych, w tym porównanie kotów, szopów, małp i szympansów, częściej wykazywały sukces u naczelnych. Nawet pojedynczy dobrze udokumentowany przypadek jest ważny: sugeruje, że wcześniejsze niepowodzenia mogły być związane nie tyle z ograniczonymi zdolnościami kotów, ile z metodyką treningu.
Autorzy wiążą tę pracę z badaniami nad starzeniem się poznawczym. Zdolność do myślenia abstrakcyjnego może być zaburzona w chorobie Alzheimera, a koty coraz częściej rozpatruje się jako naturalny model takiego upadku. U starszych kotów występuje zespół dysfunkcji poznawczej, a pojedyncze badania pokazują gromadzenie się amyloidu beta w ich mózgu — kluczowego markera choroby u ludzi.
Badanie to opis przypadku jednego zwierzęcia, więc na razie zbyt wcześnie, by uogólniać na wszystkie koty. Wyniki wymagają powtórzenia na większej liczbie zwierząt przez niezależne zespoły. Właściciele starszych kotów, którzy zauważyli zmiany w zachowaniu, powinni zwrócić się do weterynarza: wiele problemów medycznych wywołuje podobne objawy.
Nawet pojedynczy sukces pokazuje, że koty są zdolne do bardziej złożonego myślenia, niż sądzono wcześniej, i otwiera drogę do dokładniejszych testów zdolności poznawczych u zwierząt domowych.
