In Frankrijk is een reeks innovatieve experimenten van start gegaan met de invoering van gespreksrobots en spraaksystemen op basis van kunstmatige intelligentie in ziekenhuizen en verpleeghuizen. Het hoofddoel van deze initiatieven is de ondersteuning van mensen die lijden aan de ziekte van Alzheimer en andere neurodegeneratieve aandoeningen. De nieuwe technologieën moeten een aanvullend instrument worden in de niet-medicamenteuze therapie, maar deskundigen benadrukken: zij mogen en kunnen de menselijke betrokkenheid niet vervangen.
De praktijk in het Parijse Broca-ziekenhuis
In het Parijse Broca-ziekenhuis (Hôpital Broca) nemen oudere patiënten al deel aan experimenten met verschillende soorten robotachtige assistenten.
Een daarvan is de humanoïde robot NAO, die patiënten met behulp van vragen en speciale oefeningen tot een gesprek aanzet en hun cognitieve functies stimuleert.
Een ander apparaat, de robotische zeehond Paro, is speciaal ontworpen om therapeutisch comfort te bieden (pettherapie). Hij is uitgerust met sensoren waarmee hij op de bewegingen en geluiden van de patiënt kan reageren, een levend wezen nabootst en het angstniveau verlaagt. Ook wordt in het ziekenhuis de robot Mirokigetest, waarvan de hoofdtaak het voeren van een natuurlijk gesprek met patiënten is.
Gepersonaliseerde AI in het zuiden van Frankrijk
Een niet minder interessant experiment vindt plaats in het zuiden van Frankrijk, in het verpleeghuis La Septfontoise (departement Tarn-et-Garonne). Hier test het personeel een spraak-AI-systeem Livana, dat is ontwikkeld om bewoners te ondersteunen op momenten van angst of psychomotorische agitatie.
De technologie werkt via een telefoontoestel en maakt het mogelijk gepersonaliseerde gesprekken op te bouwen. Voorafgaand aan het experiment verzamelde het personeel, met instemming en actieve deelname van de families, gedetailleerde biografische gegevens over de bewoners: hun interesses, hun beroepsleven en belangrijke levensgebeurtenissen. Deze informatie wordt gebruikt om het stemtimbre en de inhoud van de dialogen van het systeem af te stemmen.
‘In de stem kunnen elementen worden gelegd die helpen iemand te kalmeren, op basis van zijn interesses en de geschiedenis van zijn leven’, — legt psycholoog Élodie Jamm uit.
Ondersteuning van het personeel en een niet-medicamenteuze benadering
Volgens de directeur van de instelling La Septfontoise Ghislaine Vérin, kan deze technologie een waardevolle vorm van ondersteuning worden, zowel voor de bewoners als voor het zorgpersoneel. ‘Het doel van de proeven is niet-medicamenteuze benaderingen te onderzoeken die het welzijn van de bewoners kunnen verbeteren en tegelijkertijd extra ondersteuning kunnen bieden aan de zorgmedewerkers’, — merkt zij op. Dit is des te actueler gezien het chronische personeelstekort in de ouderenzorg en de toenemende werkdruk voor het zorgpersoneel.
Ethische grenzen en de rol van de mens
Ondanks de optimistische resultaten waarschuwen deskundigen voor een te ver doorgeschoten technologisering van de zorg. Specialisten benadrukken dat de rol van robotica duidelijk afgebakend moet blijven.
‘Ik vind niet dat robots moeten worden gezien als een middel ter vervanging’, — merken de onderzoekers op. Hoe volmaakt de gespreksvaardigheden van machines of het gevoel van hun aanwezigheid ook worden, zij blijven slechts instrumenten. Technologie is niet in staat te bieden wat een fundamentele menselijke behoefte is: ‘Zij zullen nooit de levensbelangrijke menselijke relaties vervangen waaraan mensen behoefte hebben’.
Conclusie
De invoering van gespreksrobots en spraak-AI in Franse zorg- en welzijnsinstellingen toont een groot potentieel voor het verbeteren van de levenskwaliteit van patiënten met neurodegeneratieve aandoeningen. Het succes van deze initiatieven hangt echter af van een zorgvuldig evenwicht: technologie moet de menselijke zorg aanvullen en versterken, niet vervangen. De resultaten van de lopende experimenten kunnen de basis vormen voor nieuwe normen voor de zorg voor ouderen, niet alleen in Frankrijk, maar over de hele wereld.
