Vào ngày 3 tháng 7 năm 2026, NASA đã thực hiện một sứ mệnh chưa từng có tiền lệ nhằm giải cứu một kính thiên văn vũ trụ đang dần xuống cấp. Thiết bị LINK của công ty Katalyst Space Technologies sẽ thực hiện việc tiếp cận Đài quan sát Neil Gehrels Swift, một thực thể đã hoạt động trên quỹ đạo hơn 21 năm qua. Kính thiên văn này đã bắt đầu rơi quỹ đạo liên tục do hoạt động của mặt trời gia tăng, khiến bầu khí quyển Trái Đất bị "giãn nở" và làm tăng lực cản không khí.
Vụ phóng được thực hiện từ Quần đảo Marshall: máy bay Northrop Grumman Stargazer cải tiến đã bay lên độ cao khoảng 12 km trước khi thả tên lửa Pegasus XL ba tầng mang theo vệ tinh LINK. Cỗ máy robot này nặng khoảng 400 kg với kích thước tương đương một chiếc tủ lạnh, được trang bị ba cánh tay robot có khả năng bám giữ, ba động cơ ion cùng hệ thống cảm biến phức tạp để thực hiện các thao tác tiếp cận ở cự ly gần.
Nhiệm vụ này là một thử thách chưa từng có trong thực tiễn thế giới: LINK phải tự tìm kiếm, dùng cánh tay robot kẹp chặt và nâng vệ tinh lên khoảng 240 km, dù ban đầu vệ tinh này vốn không được thiết kế để bảo trì trong không gian. Toàn bộ quá trình vận hành sẽ kéo dài trong vài tháng. Nếu thất bại, kính thiên văn Swift có thể rơi vào bầu khí quyển ngay trong tháng 10 năm 2026—với xác suất xảy ra được ước tính lên tới 90%.
Đài quan sát Swift bắt đầu mất độ cao nhanh hơn dự kiến do hiện tượng cực đại mặt trời vào năm 2024. Đài quan sát này, vốn có giá trị 500 triệu USD tại thời điểm phóng vào tháng 11 năm 2004, hiện đã hạ độ cao từ quỹ đạo gốc 600 km xuống còn khoảng 360 km. Sứ mệnh cứu hộ trị giá 30 triệu USD này sẽ giúp tiết kiệm chi phí phát triển một kính thiên văn mới và kéo dài thời gian hoạt động khoa học cho thiết bị độc đáo này.
Thành công của nhiệm vụ sẽ mở ra một kỷ nguyên mới cho ngành công nghiệp vũ trụ: việc giải cứu Swift sẽ chứng minh rằng các vệ tinh hiện có không chỉ có thể kéo dài tuổi thọ mà còn có khả năng được sửa chữa, nâng cấp và tái trang bị ngay trên quỹ đạo. Điều này sẽ thay đổi tính kinh tế của các sứ mệnh không gian và cho phép cứu vãn các đài quan sát giá trị khác, bao gồm cả kính thiên văn vũ trụ Hubble.
Đài quan sát Swift nổi tiếng với các nghiên cứu về chớp tia gamma—những vụ nổ mãnh liệt nhất trong vũ trụ. Trong hơn hai thập kỷ hoạt động, nó đã phát hiện khoảng 1.760 chớp tia gamma và vẫn là một công cụ khoa học thiết yếu. Ưu điểm lớn nhất của nó là khả năng nhanh chóng chuyển hướng quan sát các sự kiện vũ trụ đột ngột và truyền tọa độ cho các kính thiên văn khác chỉ trong vòng vài phút. Điều này biến Swift trở thành "đội cứu hộ đầu tiên" của ngành thiên văn học trong việc nghiên cứu các hiện tượng vũ trụ nhất thời.
Sứ mệnh của Katalyst nhấn mạnh vai trò ngày càng quan trọng của các công ty tư nhân trong việc hỗ trợ các chương trình không gian của chính phủ. NASA không chi trả cho quá trình phát triển từ đầu mà chỉ thanh toán dựa trên kết quả cuối cùng. Trong bối cảnh thời gian vô cùng gấp rút—hợp đồng được ký kết vào tháng 9 năm 2025—đội ngũ Katalyst đã chế tạo, thử nghiệm và phóng thiết bị LINK trong vòng chưa đầy chín tháng, chứng minh khả năng phản ứng nhanh chóng trước các tình huống khẩn cấp trong không gian quỹ đạo.
