Dolina Imphal, serce stanu Manipur, przez wieki żyła z wód źródeł i rzek, które zasilały pola i wsie. Dziś źródła wyraźnie się spłycają, okoliczne lasy rzednieją, a susze i powodzie przychodzą coraz częściej i coraz gwałtowniej. Aby odwrócić ten trend, departament leśny Manipuru i lokalna organizacja pozarządowa The Indian Orient 2025 podpisały memorandum o porozumieniu i uruchomiły pięcioletni etap pilotażowy projektu ReTreeFy. Ze strony państwa porozumienie zawarł Centralny Wydział Leśny departamentu leśnego stanu.
Celem projektu jest przywrócenie wody źródłom i odbudowa zdegradowanych kompleksów leśnych, które zasilają dolinę. Organizatorzy liczą, że praca wzmocni długoterminową stabilność ekologiczną regionu i uczyni zaopatrzenie w wodę bardziej niezawodnym. Role rozdzielono wprost: departament leśny odpowiada za ekspertyzę techniczną i wsparcie instytucjonalne, a The Indian Orient 2025 — za wdrożenie w terenie, badania naukowe, pracę z mieszkańcami i pozyskiwanie zasobów.
Dlaczego to pilne? Ajay Chanam z The Indian Orient 2025 wymienia od razu kilka przyczyn: degradację zlewni, zmianę reżimu wód podziemnych, wzrost spływu powierzchniowego, powtarzające się powodzie i ostry sezonowy deficyt wody. Związek między nimi jest bezpośredni. Las zatrzymuje wilgoć w glebie i podtrzymuje reżim wodny terenu. Gdy rzednieje, woda deszczowa szybko odpływa do koryt i nie zdąża wsiąknąć w grunt, a więc nie zasila poziomów podziemnych, z których wypływają źródła. Dlatego w tym samym roku mogą współistnieć i wezbranie rzeki, i wyschnięte źródło. Skala problemu wykracza daleko poza Manipur: według oceny ICIMOD, opartej na raporcie NITI Aayog 2018 roku, do połowy źródeł regionu indyjskich Himalajów albo wyraźnie wyschło, albo znajduje się w krytycznej fazie spadku wydajności.
Praca według planu pięcioletniego zaczyna się od inwentaryzacji kluczowych źródeł. Następnie trzeba zmapować zlewnie za pomocą GIS i zbadać hydrogeologię stref zasilania, czyli ustalić, skąd woda przychodzi i dokąd odpływa. Na tej podstawie zaplanowano działania w zakresie gospodarki glebą i wodą: transzeje i wały konturowe na zboczach oraz nasadzenia rodzimych drzew wzdłuż brzegów rzek, które wzmacniają grunt i łagodzą wezbrania.
Skala zadania widoczna jest także na poziomie całego stanu. Dyrektoriat ds. ekologii i zmian klimatu Manipuru zmapował ponad tysiąc źródeł, a 173 krytycznych źródeł w dystryktach Ukhrul i Noney zaproponowano do odnowy według schematu priorytetowego. W 2025 roku rząd wydał pierwsze wydanie „Springs of Manipur” z inwentaryzacją źródeł, mapami źródeł krytycznych i badaniami hydrogeologicznymi. Wicepremier rządu stanu Losii Dikho wprost wiąże zanikanie źródeł z degradacją lasów i wzywa, by stawiać ich ochronę ponad spory o ziemię.
Metodyka opiera się na rozwiązaniach sprawdzonych w Himalajach. Podejście ACWADAM z siedzibą w Pune łączy się z sześcioetapowym protokołem, który ICIMOD opracował wspólnie z tym ośrodkiem. Pierwsze cztery etapy poświęcone są wiedzy o źródle, a ostatnie dwa — praktycznemu wdrożeniu, dlatego nauka i praca w terenie idą w jednym zestawie, a nie po kolei.
Kluczową rolę odgrywają mieszkańcy. W wsiach planuje się utworzenie komitetów ds. gospodarki wodnej, które będą działać na zasadzie swobodnej, uprzedniej i świadomej zgody. Innymi słowy, decyzje o zasobach, od których zależy życie wsi, podejmowane są z udziałem samych mieszkańców. Organizatorzy podkreślają także przestrzeganie obowiązujących norm ekologicznych.
Dla wsparcia gospodarki planuje się utworzenie szkółek, w których mieszkańcy będą hodować sadzonki i pielęgnować nasadzenia. Tak odnowa przyrody zacznie przynosić dochód tym, którzy żyją obok wody i lasu.
Etap pięcioletni to jedynie pierwsza faza większego zamierzenia na 70 lat, obliczonego do 2095 roku i opracowanego przez The Indian Orient 2025. W przyszłości planuje się sadzić rodzime drzewa owocowe i kwitnące, chronić rzeki, rozwijać turystykę ekologiczną i prowadzić zrównoważoną gospodarkę przyrodniczą.
Wniosek jest prosty: źródeł i lasów nie można tu ratować osobno. Jeśli przywróci się lasowi zdolność zatrzymywania wody, a społecznościom — prawo decydowania o tym, jak nią gospodarować, dolina Imphal zyska szansę zmiany nie tylko krajobrazu, ale i życia ludzi, dla których te źródła pozostają głównym stałym źródłem wody.
