Manipur eyaletinin kalbi olan Imphal Vadisi yüzyıllar boyunca tarlaları ve köyleri besleyen kaynak suları ve nehirlerle yaşadı. Bugün kaynaklar belirgin biçimde sığlaşıyor, çevredeki ormanlar seyreliyor, kuraklıklar ve seller giderek daha sık ve daha sert yaşanıyor. Bu gidişatı tersine çevirmek için Manipur Orman Dairesi ile yerel sivil toplum kuruluşu The Indian Orient 2025 bir mutabakat zaptı imzalayarak ReTreeFy projesinin beş yıllık pilot aşamasını başlattı. Devlet adına anlaşmayı eyalet orman dairesinin Merkez Orman Şubesi akdetti.
Projenin amacı kaynak sularını suya kavuşturmak ve vadiyi besleyen bozulmuş orman alanlarını yeniden canlandırmaktır. Düzenleyiciler bu çalışmanın bölgenin uzun vadeli ekolojik sürdürülebilirliğini güçlendireceğini ve su teminini daha güvenilir kılacağını umuyor. Roller açık biçimde paylaştırılmış: orman dairesi teknik uzmanlık ve kurumsal destekten, The Indian Orient 2025 ise sahada uygulama, bilimsel araştırma, halkla çalışma ve kaynak sağlamadan sorumlu.
Bu neden acil? The Indian Orient 2025 kuruluşundan Ajay Chanam birkaç nedeni birden sıralıyor: su toplama havzalarının bozulması, yeraltı suyu rejiminin değişmesi, yüzey akışının artması, tekrarlayan seller ve akut mevsimsel su kıtlığı. Aralarındaki bağlantı doğrudan. Orman nemi toprakta tutar ve bölgenin su rejimini destekler. Orman seyreldiğinde yağmur suyu hızla yataklara akıp toprağa sızmaya fırsat bulamaz, dolayısıyla kaynakların çıktığı yeraltı katmanlarını besleyemez. Bu yüzden aynı yıl içinde hem nehir taşkını hem de kurumuş bir kaynak bir arada görülebilir. Sorunun ölçeği Manipur'un çok ötesine uzanıyor: NITI Aayog'un 2018 yılı raporuna dayanan ICIMOD'un değerlendirmesine göre Hint Himalaya bölgesindeki kaynakların yarısına kadarı ya belirgin biçimde tükenmiş ya da debisinin kritik düşüş aşamasında.
Beş yıllık plan kapsamındaki çalışma, kilit kaynakların envanterinin çıkarılmasıyla başlıyor. Ardından CBS yardımıyla su toplama havzalarının haritalanması ve beslenme bölgelerinin hidrojeolojisinin incelenmesi, yani suyun nereden gelip nereye gittiğinin ortaya konması gerekiyor. Bu temelde toprak ve su yönetimi önlemleri planlanıyor: yamaçlarda eş yükselti hendekleri ve setleri ile toprağı sağlamlaştıran ve taşkınları hafifleten nehir kıyısı boyunca yerel ağaç dikimleri.
Görevin ölçeği tüm eyalet düzeyinde de görülüyor. Manipur Ekoloji ve İklim Değişikliği Müdürlüğü binden fazla kaynağın haritasını çıkardı ve Ukrul ile Noney ilçelerindeki 173 kritik kaynağın öncelikli bir şemayla restore edilmesi önerildi. 2025 yılında hükümet, kaynak envanteri, kritik kaynak haritaları ve hidrojeolojik araştırmalarla "Springs of Manipur" yayınının ilk baskısını çıkardı. Eyalet hükümeti başkan yardımcısı Losii Dikho, kaynakların yok olmasını doğrudan ormanların bozulmasıyla ilişkilendiriyor ve bunların korunmasının toprak anlaşmazlıklarının önüne konması çağrısında bulunuyor.
Yöntem, Himalayalar'da sınanmış çalışmalara dayanıyor. Pune merkezli ACWADAM'ın yaklaşımı, ICIMOD'un bu merkezle birlikte geliştirdiği altı adımlı protokolle birleştiriliyor. İlk dört adım kaynak hakkındaki bilgiye, son iki adım ise pratik uygulamaya ayrılmış; böylece bilim ve saha çalışması sırayla değil, bir arada yürüyor.
Kilit rol yöre sakinlerinde. Köylerde, özgür, önceden ve bilinçli rıza ilkesine göre çalışacak su kaynakları yönetim komiteleri kurulması öngörülüyor. Başka bir deyişle, köyün yaşamının bağlı olduğu kaynaklara ilişkin kararlar yerel halkın katılımıyla alınıyor. Düzenleyiciler yürürlükteki çevre normlarına uyulmasını da vurguluyor.
Ekonomiyi desteklemek için yöre sakinlerinin fidan yetiştirip dikimlere bakacağı fidanlıklar kurulması planlanıyor. Böylece doğanın restorasyonu, suyun ve ormanın yanı başında yaşayanlara gelir getirmeye başlayacak.
Beş yıllık aşama, The Indian Orient 2025 tarafından geliştirilen ve 2095 yılına kadar uzanan 70 yıllık daha geniş bir tasarının yalnızca ilk evresidir. İleride yerel meyve ve çiçek ağaçları dikilmesi, nehirlerin korunması, ekoturizmin geliştirilmesi ve sürdürülebilir doğa kullanımının yürütülmesi öngörülüyor.
Sonuç basit: burada kaynak suları ve ormanlar ayrı ayrı kurtarılamaz. Ormana suyu tutma yeteneği, topluluklara da onu nasıl kullanacaklarına karar verme hakkı geri verilirse, Imphal Vadisi yalnızca manzarayı değil, bu kaynakların hâlâ başlıca sürekli su kaynağı olduğu insanların yaşamını da değiştirme şansı yakalayacak.
