Een nieuw grootschalig onderzoek, gepubliceerd in het tijdschrift JAMA, heeft een verband gevonden tussen matige consumptie van cafeïnehoudende koffie en een lager risico op dementie. De onderzoekers analyseerden de gegevens van 131 821 mensen die deelnamen aan twee grote Amerikaanse onderzoeken — de Nurses’ Health Study en de Health Professionals Follow-up Study. De observatie duurde tot 43 jaar, gemiddeld 36,8 jaar.
Aan het begin van het onderzoek hadden de deelnemers geen dementie, kanker of de ziekte van Parkinson. Tijdens de observatieperiode werd bij 11 033 mensen dementie vastgesteld.
Bij mensen die vaker cafeïnehoudende koffie dronken, werden 141 gevallen van dementie geregistreerd per 100 000 persoonsjaren. In de groep van degenen die bijna geen zulke koffie dronken, bedroeg dit cijfer 330 gevallen. Na correctie voor leeftijd, leefstijl, gezondheidstoestand en andere factoren bleek het risico op dementie bij fervente liefhebbers van cafeïnehoudende koffie ongeveer 18% lager.
Een vergelijkbaar verband werd ook waargenomen met subjectieve verslechtering van geheugen en denken — de verslechtering die iemand zelf opmerkt. Dergelijke klachten werden gemeld bij 7,8% mensen met de hoogste consumptie van cafeïnehoudende koffie en bij 9,5% van degenen die het zelden of helemaal niet dronken.
Het verband bleef ook bestaan bij mensen met een verschillend genetisch risico op dementie. Cafeïnevrije koffie vertoonde echter geen significant verband met een lager risico. Thee was ook geassocieerd met een lager risico, maar het effect was zwakker; de meest uitgesproken verschillen werden waargenomen bij het drinken van een tot twee kopjes per dag.
Het meest opvallende verband voor cafeïnehoudende koffie deed zich voor bij matige consumptie — ongeveer twee tot drie kopjes per dag. Bij een verdere toename van de hoeveelheid werd geen extra risicodaling gevonden. De auteurs noemen deze dosis echter niet ‘optimaal’ en raden niet aan om koffie te gaan drinken ter preventie van dementie.
Het onderzoek is observationeel: het toont een verband aan, maar bewijst niet dat juist koffie de hersenen beschermt. Mogelijk eten koffieliefhebbers gemiddeld anders, bewegen ze meer of hebben ze andere gezondheidskenmerken die ook het risico op dementie beïnvloeden. Desalniettemin komen de resultaten overeen met mogelijke biologische mechanismen: cafeïne en polyfenolen kunnen invloed hebben op ontsteking, oxidatieve stress en de toestand van de bloedvaten.
De auteurs benadrukken dat het effect matig is en dat koffie bewezen preventieve maatregelen tegen dementie niet vervangt — lichamelijke activiteit, controle van bloeddruk, bloedsuiker en cholesterol, voldoende slaap, sociale activiteit en stoppen met roken. De vraag of het gebruikelijke ochtendkopje koffie deel kan uitmaken van een strategie voor gezond ouder worden van de hersenen, moet nog worden onderzocht.
