In oktober 2026 beschuldigde António Guterres oliemaatschappijen er publiekelijk van dat ze «onze planeet aan het koken brengen» en eiste hij dat regeringen een einde maken aan subsidies voor fossiele brandstoffen. Enkele weken later lanceerde hij de Global Grids Accelerator — een initiatief om investeringen in schone energie in Afrika en Zuidoost-Azië te versnellen. Op 9 november nam TIME hem op in de lijst van 100 meest invloedrijke klimaatleiders van 2026.
Deze bekentenis komt in de laatste weken van Guterres' tweede en laatste ambtstermijn als secretaris-generaal van de VN. Zijn mandaat loopt af op 31 december. In een decennium in die functie noemde hij de klimaatcrisis herhaaldelijk «het bepalende probleem van onze tijd», waarschuwde hij voor «het tijdperk van het mondiale koken» en drong hij aan op het afstappen van fossiele brandstoffen. In november herhaalde hij op COP31 in Turkije drie keer binnen 20 minuten in een interview met AP de woorden «het moment van de waarheid».
Guterres heeft geen vetorecht of budget om iets af te dwingen. Zijn instrument is zijn stem. Door de jaren heen heeft hij die consequent gebruikt om het klimaat centraal op de mondiale agenda te houden, zelfs toen het onderwerp aan populariteit verloor. Hij benadrukte de onevenredige impact van klimaatverandering op arme landen en eiste een rechtvaardige transitie. Dat sloot aan bij zijn eerdere ervaring: in de 1990-er jaren bevorderde hij als premier van Portugal langetermijninvesteringen in groene energie.
Zijn publieke imago van onwrikbare klimaatverdediger komt overeen met zijn gedocumenteerde praktijk. Hij bekritiseerde «immorele» bedrijven vanwege hun «groteske hebzucht», lanceerde initiatieven voor transparantie over AI en hernieuwbare energie. Tegenstanders noemden zijn retoriek soms te scherp, maar de feiten tonen aan: hij veranderde zijn standpunt niet onder druk van kortetermijnpolitieke belangen.
Opname in TIME100 Climate 2026 is niet zomaar een onderscheiding voor het verleden. Het is de erkenning dat in een systeem waarin de werkelijke macht verdeeld is tussen staten, een constante, oncompromisloze stem de agenda sterker kan beïnvloeden dan formele hefbomen. Guterres vertrekt, maar zijn laatste waarschuwingen over «het tijdperk van klimaatextremen» en de noodzaak om nu te handelen klinken juist omdat hij ze niet kon en niet wilde afzwakken.
Als iemand die decennialang heeft gezien hoe politieke cycli langetermijndreigingen naar de achtergrond schuiven, koos hij de rol die hij niet kon negeren: de waarheid spreken zolang er een podium is. Dat heeft de wereld niet in één nacht veranderd, maar het heeft het onmogelijk gemaakt om de blik volledig af te wenden.
