In de dichte bossen van het Woud van Białowieża in het oosten van Polen volgt spoorzoeker Rafał Kowalczyk de sporen van een kudde wisenten. De dieren lossen op tussen de bomen als geesten, en hun aanwezigheid verraadt zich slechts door het kraken van takken en zwaar gehijg. De Europese wisent is geen Amerikaanse bizon: hij is slanker, hoger en sneller, en zijn voorouders zwierven ooit over de open steppen en weiden van het hele continent.
Nog aan het begin van de twintigste eeuw stond de soort op de rand van uitsterven. De laatste wilde wisent in het Woud van Białowieża stierf in 1919, en tegen 1927 was er in de Kaukasus geen enkele meer over. Er bleven minder dan zestig exemplaren in leven in dierentuinen en particuliere bezittingen. Van twaalf van hen stamt het hele huidige nageslacht af — ongeveer negenduizend vijfhonderd dieren over de hele wereld.
Polen werd het centrum van de redding van de soort. In 1952 werden de eerste wisenten weer vrijgelaten in het Woud van Białowieża, en vandaag leeft daar de grootste vrije populatie — ongeveer negenhonderd dieren. De dieren worden in de winter bijgevoerd, er wordt een strikte registratie bijgehouden en hun gezondheid wordt in het oog gehouden. Toch maakt zo'n 'beheerde' levenswijze hen kwetsbaar: sterke inteelt, afhankelijkheid van de mens en het risico op epidemieën.
Wetenschappers van de Poolse Academie van Wetenschappen en van nationale parken stellen nu een nieuwe opgave: de wisenten terugbrengen naar meer natuurlijke, historische leefgebieden. Vroeger gaven deze reuzen de voorkeur aan open ruimten, niet alleen aan dichte bossen. Moderne projecten zijn gericht op het scheppen van geschikte omstandigheden in minder ontgonnen streken van Oost-Europa, waar de dieren een wilder leven kunnen leiden, invloed kunnen uitoefenen op de vegetatie en zaden kunnen verspreiden.
De inspanningen werpen al vruchten af in andere landen: in Roemenië, Duitsland, Spanje en zelfs in de Kaukasus ontstaan nieuwe kuddes. In Polen bestuderen onderzoekers het gedrag van de dieren, hun migraties en behoeften om conflicten met mensen en de landbouw tot een minimum te beperken. De wisent blijft een symbool van de Poolse natuur — zijn afbeelding staat op logo's, bier en wodka — maar nu kan hij ook een symbool worden van een breder herstel van ecosystemen.
Het succes hangt ervan af of het lukt uitgestrekte gebieden te creëren waar wisenten niet alleen onder toezicht overleven, maar volwaardig leven en invloed uitoefenen op hun omgeving.
