Op acht oktober viert de wereld de Dag van de Octopus, en recente bevindingen van wetenschappers herinneren ons er opnieuw aan hoe bijzonder deze wezens zijn. Recent onderzoek heeft aangetoond dat gigantische koppotigen in een ver verleden de oceanen konden domineren, en dat ze ook vandaag de dag blijven verbazen met hun gedrag en de verscheidenheid aan vormen.
Japanse paleontologen hebben de uitgestorven soort Nanaimoteuthis haggarti beschreven, waarvan de gefossiliseerde kaken wijzen op een mogelijke lengte van 6,6 tot 18,6 meter. Blijkbaar leefden deze roofdieren in de zeeën van het late Krijt en stonden ze aan de top van de voedselketen, waarbij ze qua grootte wedijverden met grote hedendaagse inktvissen. Een dergelijke vondst dwingt ons de opvattingen over de schaal van ongewervelde dieren in oude ecosystemen te herzien.
In Argentinië hebben onderzoekers zeldzame beelden vastgelegd van de eieren van de Patagonische octopus Octopus tehuelchus. Het vrouwtje legt ze in oesterschelpen en bewaakt ze, waarbij ze gedurende de hele periode van de embryonale ontwikkeling voedsel weigert. De zwarte puntjes in de eieren zijn de zich vormende ogen, en de afname van de vangsten in de afgelopen decennia roept vragen op over de toestand van de populatie, waarvan de beschermingsstatus nog niet definitief is vastgesteld.
Op de Galapagoseilanden is een nieuwe soort beschreven — Microeledone galapagensis, een piepkleine blauwe octopus ter grootte van een golfballetje. De korte armen en bijzonderheden in de lichaamsbouw roepen bij biologen vragen op over de manieren waarop het dier voedsel vergaart in diepzeesedimenten. De ontdekking onderstreept hoe weinig de diepten van de wereldzeeën nog zijn bestudeerd.
Deze ontdekkingen hebben niet alleen betrekking op het verleden en het heden, maar ook op de intelligentie van koppotigen. Het vermogen om gereedschap te gebruiken, te mimicryen en complex gedrag te vertonen plaatst octopussen in de rij van de slimste ongewervelde dieren. Dergelijke eigenschappen stellen hen in staat zich aan te passen aan veranderende omstandigheden, maar de antropogene druk op mariene ecosystemen vereist een zorgvuldige omgang met hun behoud.
Inzicht in de evolutionaire geschiedenis en het dagelijks leven van octopussen helpt ons de kwetsbaarheid van de oceanische biodiversiteit en het belang van de bescherming ervan beter te waarderen.
