Ngày 12 tháng 11 năm 2026, Cơ quan Vũ trụ Châu Âu công bố bộ dữ liệu lớn đầu tiên từ kính viễn vọng không gian Euclid. Bản phát hành mang tên DR1-Foundation bao gồm các quan sát trong khoảng 13 tháng và trải rộng một vùng trời có diện tích khoảng 1900 độ vuông — tương đương diện tích của gần 9500 mặt trăng tròn đầy. Trong đó ghi nhận ánh sáng từ hơn một tỷ thiên thể, bao gồm hơn 900 triệu thiên hà. Khối lượng thông tin lên tới 1,7 triệu gigabyte. Đây mới chỉ là khoảng 14 phần trăm diện tích mà kính viễn vọng dự kiến khảo sát trong toàn bộ sứ mệnh kéo dài sáu năm, nhưng ngay từ bây giờ các nhà khoa học đã có được những mảnh ghép then chốt để xây dựng bản đồ ba chiều chi tiết nhất của vũ trụ.
Euclid được phóng vào tháng Bảy năm 2023 và hoạt động tại điểm Lagrange L2, cách Trái Đất một triệu rưỡi kilômét. Nhiệm vụ của nó là nghiên cứu vũ trụ tối: vật chất tối, năng lượng tối và mạng lưới vũ trụ, nơi vật chất nhìn thấy được phân bố dọc theo những sợi của mạng lưới ấy. Các thiên hà bám vào những nút dày đặc của mạng lưới vô hình này, vốn được tạo thành chủ yếu từ vật chất tối. Để hiểu cấu trúc của nó và cách vũ trụ giãn nở, cần có những phép đo chính xác về khoảng cách và khối lượng ở quy mô khổng lồ. Euclid được tạo ra chính là để làm việc đó.
Bản phát hành mới thể hiện khả năng của kính viễn vọng như một công cụ khảo sát góc rộng. Trong bộ dữ liệu có khoảng 15 nghìn ứng viên thấu kính hấp dẫn mạnh. Đây là danh mục lớn nhất thuộc loại này trong toàn bộ lịch sử quan sát, vượt qua tất cả các danh mục trước đó cộng lại. Hiện tượng thấu kính mạnh xảy ra khi một thiên hà có khối lượng lớn ở phía trước bóp méo và khuếch đại ánh sáng của những thiên thể ở xa hơn. Những hệ thống như vậy cho phép «cân» các thiên hà cùng với vật chất tối của chúng và nghiên cứu sự giãn nở của vũ trụ. Trước đây người ta tìm thấy chúng từng cái một, còn nay các nhà khoa học có thể nghiên cứu chúng như một quần thể. Các thuật toán học máy và hàng nghìn tình nguyện viên qua dự án Space Warps trên nền tảng Zooniverse đã hỗ trợ việc tìm kiếm.
Ngoài ra, trong dữ liệu có hơn 60 triệu ứng viên chuẩn tinh — những lõi sáng của các thiên hà xa xôi, nơi vật chất rơi vào các lỗ đen siêu khối lượng. Một số trong đó thuộc về thời kỳ khi tuổi của Vũ trụ chỉ mới khoảng năm phần trăm so với hiện nay. Quang phổ đã được thu thập cho hơn 160 triệu nguồn. Bằng cách phân tách ánh sáng thành «cầu vồng», các nhà khoa học xác định khoảng cách tới các thiên hà dựa trên những vạch đặc trưng, trước hết là vạch hydro, và bắt đầu dựng nên cấu trúc ba chiều của mạng lưới vũ trụ.
Trong số các bức ảnh có cụm thiên hà Abell 3128 ở khoảng cách chừng 800 triệu năm ánh sáng, thiên hà vòng NGC 1291, nhóm Messier 81 và Siêu cụm Đồng hồ. Những hình ảnh này không chỉ là những bức tranh đẹp. Chúng cung cấp số liệu thống kê cần thiết cho các thiên thể hiếm và cho việc hiểu cách những cấu trúc khổng lồ đã hình thành và phát triển.
Giám đốc khoa học của ESA, giáo sư Carol Mandell, nhấn mạnh rằng bản phát hành này là cuộc khảo sát vũ trụ lớn nhất thuộc loại này và đặt nền móng cho những khám phá trong một lĩnh vực mới của thiên văn học. Nhà khoa học dự án của sứ mệnh, Valeria Pettorino, nhấn mạnh: các bản phát hành trước chỉ bao gồm vài ngày quan sát trên diện tích khoảng 60 độ vuông, còn nay các nhà nghiên cứu có trong tay hơn một năm dữ liệu trên một vùng lãnh thổ lớn hơn nhiều. Bản phát hành dữ liệu đầy đủ Data Release 1 dự kiến vào giữa năm 2027 và sẽ bổ sung các phép đo thấu kính yếu, giúp hoàn thiện bức tranh.
Dữ liệu đã có sẵn thông qua nền tảng Euclid Data Space. Chúng bao gồm các quan sát thô, hình ảnh đã hiệu chuẩn, danh mục và quang phổ. Đây mới chỉ là khởi đầu. Phía trước là nhiều năm làm việc, cho phép thấy được cách vật chất tối hình thành nên mạng lưới vũ trụ, và cách năng lượng tối thúc đẩy sự giãn nở của Vũ trụ. Hàng trăm triệu thiên hà, trải rộng trên hàng tỷ năm ánh sáng, đang dần xếp thành một bản đồ thống nhất. Và đằng sau mỗi đốm sáng xa xôi ấy là một câu chuyện phức tạp về vật chất, lực hấp dẫn và thời gian, đang dần trở nên có thể tiếp cận với cái nhìn của con người.
