12 Kasım 2026 tarihinde Avrupa Uzay Ajansı, Euclid uzay teleskobundan gelen ilk büyük veri setini kamuoyuna açıkladı. DR1-Foundation adı verilen sürüm, yaklaşık 13 aylık gözlemleri içeriyor ve gökyüzünde yaklaşık 1900 derece karelik bir alanı kapsıyor — bu, neredeyse 9500 dolunayın kapladığı alana eşdeğer. İçinde bir milyardan fazla nesnenin ışığı kayıtlı; bunların arasında 900 milyondan fazla galaksi var. Bilgi hacmi 1,7 milyon gigabayt oldu. Bu, teleskobun altı yıllık görev boyunca araştırmayı planladığı alanın yalnızca yaklaşık 14 yüzdesi, ancak bilim insanları şimdiden Evrenin en ayrıntılı üç boyutlu haritasını oluşturmak için kilit parçaları elde etmiş durumda.
Euclid 2023 yılı Temmuz ayında fırlatıldı ve Dünya'dan bir buçuk milyon kilometre uzaklıktaki L2 Lagrange noktasında çalışıyor. Görevi karanlık Evreni incelemek: karanlık madde, karanlık enerji ve görünür maddenin iplikleri boyunca dağıldığı kozmik ağ. Galaksiler, büyük ölçüde karanlık maddeden oluşan bu görünmez ağın yoğun düğümlerine tutunur. Onun nasıl yapılandığını ve evrenin nasıl genişlediğini anlamak için çok büyük ölçeklerde mesafelerin ve kütlelerin kesin ölçümlerine ihtiyaç var. Euclid tam da bunun için yaratıldı.
Yeni sürüm, teleskobun geniş açılı bir tarama aracı olarak yeteneklerini gösteriyor. Veriler arasında yaklaşık 15 bin güçlü kütleçekimsel mercek adayı var. Bu, gözlem tarihinin en büyük böyle kataloğu olup önceki tüm katalogların toplamını aşıyor. Güçlü merceklenme, ön plandaki büyük kütleli bir galaksinin daha uzak nesnelerin ışığını büküp güçlendirmesiyle oluşur. Bu tür sistemler, galaksileri karanlık maddeleriyle birlikte «tartmaya» ve Evrenin genişlemesini incelemeye olanak tanır. Eskiden bunlar tek tek bulunurdu, artık bilim insanları onları bir bütün popülasyon olarak inceleyebiliyor. Aramada makine öğrenmesi algoritmaları ve Zooniverse platformundaki Space Warps projesi aracılığıyla binlerce gönüllü yardımcı oldu.
Ayrıca verilerde 60 milyondan fazla kuazar adayı var — maddenin süper kütleli kara deliklere düştüğü uzak galaksilerin parlak çekirdekleri. Bunlardan bazıları, Evrenin yaşının bugünkünün yalnızca yaklaşık yüzde beşi kadar olduğu döneme ait. 160 milyondan fazla kaynak için tayf elde edildi. Işığı bir «gökkuşağına» ayırarak bilim insanları, başta hidrojen olmak üzere karakteristik çizgilerden galaksilere olan mesafeleri belirliyor ve kozmik ağın üç boyutlu yapısını kurmaya başlıyor.
Görüntüler arasında yaklaşık 800 milyon ışık yılı uzaklıktaki Abell 3128 galaksi kümesi, NGC 1291 halka galaksisi, Messier 81 grubu ve Saat Süperkümesi yer alıyor. Bu görüntüler yalnızca güzel tablolar değil. Nadir nesneler ve dev yapıların nasıl oluşup büyüdüğünü anlamak için gereken istatistikleri sağlıyorlar.
ESA Bilim Direktörü Profesör Carol Mandell, sürümün bu türden en büyük uzay taraması olduğunu ve astronominin yeni bir alanındaki keşiflerin temelini attığını belirtti. Görevin proje bilimcisi Valeria Pettorino ise şunu vurguladı: önceki sürümler yalnızca birkaç günlük gözlemi yaklaşık 60 derece karelik bir alanda kapsıyordu, şimdi ise araştırmacıların elinde çok daha geniş bir bölgede bir yıldan fazla veri var. Tam Data Release 1 sürümünün 2027 yılı ortasında gelmesi ve tabloyu tamamlayacak zayıf merceklenme ölçümlerini eklemesi bekleniyor.
Veriler hâlihazırda Euclid Data Space platformu üzerinden erişilebilir durumda. Ham gözlemleri, kalibre edilmiş görüntüleri, katalogları ve tayfları içeriyorlar. Bu yalnızca başlangıç. Önümüzde, karanlık maddenin kozmik ağı nasıl oluşturduğunu ve karanlık enerjinin Evrenin genişlemesini nasıl hızlandırdığını görmeyi sağlayacak yıllar süren bir çalışma var. Milyarlarca ışık yılına yayılmış yüz milyonlarca galaksi şimdiden tek bir haritada bir araya geliyor. Ve bu uzak ışıkların her birinin ardında, maddenin, kütleçekimin ve zamanın, insan bakışına yavaş yavaş açılan karmaşık bir hikâyesi var.
