Đầu tháng 7 năm 2026, Cơ quan Vũ trụ Châu Âu đã công bố một phát hiện cho phép chúng ta nhìn lại những chương đầu tiên của lịch sử vũ trụ. Kính thiên văn không gian Euclid đã phát hiện 31 quasar cổ đại nhất – những nhân thiên hà rực sáng được cung cấp năng lượng bởi các hố đen siêu khối lượng. Hai trong số đó tỏa sáng rực rỡ bằng một nghìn tỷ Mặt Trời từ thời điểm vũ trụ chỉ mới khoảng 670 triệu năm tuổi – tức là chừng 5% độ tuổi hiện nay.
Quasar là một giai đoạn ngắn ngủi nhưng cực kỳ chói lọi trong vòng đời của các thiên hà. Tại trung tâm của chúng, vật chất rơi nhanh vào hố đen, giải phóng một nguồn năng lượng khổng lồ. Những thực thể này có thể át đi toàn bộ ánh sáng của phần còn lại thiên hà gấp hàng trăm, hàng nghìn lần. Việc tìm thấy chúng trong vũ trụ sơ khai là vô cùng khó khăn: chúng rất hiếm, ánh sáng bị suy yếu bởi khoảng cách xa xôi, và giữa vô số điểm sáng xa xăm, chúng rất dễ bị nhầm lẫn với các ngôi sao trong Dải Ngân hà.
Euclid, được phóng lên vào năm 2023, được thiết kế chính xác để thực hiện những nhiệm vụ như vậy. Bằng cách kết hợp khả năng quan sát bầu trời góc rộng với độ nhạy cao, nó có thể "quét" hiệu quả các vùng không gian bao la, thu thập được cả những tín hiệu tương đối yếu. Nhờ đó, các nhà khoa học không chỉ tìm thấy những đối tượng giữ kỷ lục mà còn thực hiện được một cuộc khảo sát thực sự về các quasar sơ khai. Cho đến nay, các nhà thiên văn học mới chỉ biết đến một vài thực thể tương tự ở độ dịch chuyển đỏ lớn như vậy (z > 7). Giờ đây, số lượng của chúng đã tăng hơn gấp đôi chỉ sau vài tháng hoạt động.
Những phát hiện cổ xưa nhất được đặt mã hiệu là EUCL J172902.75+641018.1 và EUCL J125308.55+705432.3 với độ dịch chuyển đỏ lần lượt là 7,77 và 7,69. Ánh sáng từ chúng đã vượt qua hành trình hơn 13 tỷ năm để đến được với chúng ta. Các quasar này xuất hiện trong kỷ nguyên tái ion hóa – giai đoạn chuyển tiếp khi vũ trụ từ trạng thái tối tăm và trung hòa trở nên bị ion hóa dưới tác động của thế hệ các thiên thể rực sáng đầu tiên. Việc nghiên cứu chúng giúp chúng ta hiểu được làm thế nào các hố đen siêu khối lượng và những thiên hà lớn đầu tiên lại có thể hình thành nhanh chóng đến thế.
Một trong những kỷ lục gia này đã được nghiên cứu kỹ hơn: nó được bao quanh bởi một thiên hà nhiều bụi và giàu khí, nơi các ngôi sao mới đang hình thành mãnh liệt. Điều này cung cấp những manh mối quan trọng về môi trường mà các "quái vật" thời sơ khai này đã sinh trưởng.
Khám phá của Euclid không phải là sự may mắn ngẫu nhiên, mà là kết quả của quá trình làm việc có hệ thống. Kính thiên văn này đang tiếp tục thu thập dữ liệu để xây dựng bản đồ chi tiết về vũ trụ tối, và các nhà khoa học kỳ vọng sẽ còn nhiều phát hiện hơn nữa. Mỗi điểm sáng mới trên bản đồ các quasar sơ khai lại đưa chúng ta đến gần hơn với câu trả lời cho câu hỏi: làm thế nào chỉ trong vài trăm triệu năm sau Vụ Nổ Lớn, vũ trụ đã kịp tạo ra những cấu trúc khổng lồ như vậy.
Đối với các nhà thiên văn học, đây là một bước đột phá thực sự: chúng ta đang chuyển từ việc quan sát những "ngọn hải đăng" riêng lẻ sang việc phân tích số liệu thống kê. Còn đối với bất kỳ ai ngắm nhìn bầu trời đêm, đây là một lời nhắc nhở khác về việc vũ trụ của chúng ta vẫn luôn năng động và kỳ diệu đến nhường nào, ngay cả sau 13,8 tỷ năm.
