Na początku lipca 2026 roku Europejska Agencja Kosmiczna ogłosiła odkrycie, które pozwala zajrzeć do najwcześniejszych rozdziałów historii kosmosu. Teleskop kosmiczny Euclid wykrył 31 pradawnych kwazarów – jasnych jąder galaktyk napędzanych przez supermasywne czarne dziury. Dwa z nich świeciły blaskiem biliona Słońc w czasie, gdy wszechświat miał zaledwie około 670 milionów lat, co stanowi mniej więcej 5% jego obecnego wieku.
Kwazary stanowią krótki, lecz niesamowicie intensywny etap w cyklu życia galaktyk. W ich centrach materia gwałtownie opada na czarną dziurę, uwalniając kolosalne pokłady energii. Obiekty te potrafią przyćmić blask całej reszty swojej macierzystej galaktyki setki, a nawet tysiące razy. Odnalezienie ich we wczesnym wszechświecie jest wyjątkowo trudne: są rzadkie, ich światło słabnie z powodu ogromnych odległości, a w gąszczu dalekich punktów łatwo pomylić je z gwiazdami Drogi Mlecznej.
Teleskop Euclid, wystrzelony w 2023 roku, został zaprojektowany właśnie do realizacji takich zadań. Łącząc szerokie pole widzenia z wysoką czułością, skutecznie przeszukuje on ogromne obszary nieba, wychwytując nawet stosunkowo słabe sygnały. Dzięki temu udało się nie tylko odnaleźć rekordowe obiekty, ale i przeprowadzić prawdziwy spis wczesnych kwazarów. Do tej pory astronomowie znali zaledwie kilka takich obiektów o tak dużych przesunięciach ku czerwieni (z > 7). Teraz, w ciągu zaledwie kilku miesięcy pracy, ich liczba wzrosła ponad dwukrotnie.
Najstarsze odkryte obiekty oznaczono jako EUCL J172902.75+641018.1 oraz EUCL J125308.55+705432.3, a ich przesunięcia ku czerwieni wynoszą odpowiednio 7,77 i 7,69. Światło z tych źródeł wędrowało do nas przez ponad 13 miliardów lat. Kwazary te powstały w erze rejonizacji – okresie przejściowym, w którym wszechświat zmieniał się z ciemnego i neutralnego w zjonizowany pod wpływem pierwszej generacji jasnych ciał niebieskich. Ich badanie pomaga zrozumieć, w jaki sposób supermasywne czarne dziury i pierwsze duże galaktyki zdołały uformować się tak szybko.
Jeden z tych rekordzistów został już poddany bardziej szczegółowym analizom: otacza go zapylona, bogata w gaz galaktyka, w której intensywnie rodzą się nowe gwiazdy. Dostarcza to cennych wskazówek na temat środowiska, w jakim dorastały te wczesne kosmiczne potwory.
Sukces misji Euclid nie jest dziełem przypadku, lecz efektem systematycznych obserwacji. Teleskop wciąż gromadzi dane niezbędne do stworzenia szczegółowej mapy ciemnego wszechświata, a naukowcy spodziewają się kolejnych odkryć. Każdy nowy punkt na mapie wczesnych kwazarów przybliża nas do odpowiedzi na pytanie, jak w ciągu zaledwie kilkuset milionów lat po Wielkim Wybuchu kosmos zdołał wytworzyć tak gigantyczne struktury.
Dla astronomów jest to prawdziwy przełom: przechodzimy od obserwacji pojedynczych „latarni” do analiz statystycznych. Natomiast dla każdego, kto spogląda w nocne niebo, stanowi to kolejne przypomnienie o tym, jak dynamiczny i zadziwiający pozostaje nasz wszechświat nawet po upływie 13,8 miliarda lat.
