Vào ngày 24 tháng 6 năm 2026, Cơ quan Vũ trụ Châu Âu (ESA) đã công bố một bức ảnh ánh sáng khả kiến vô cùng chi tiết và quy mô về trung tâm dải Ngân hà của chúng ta. Mặc dù kính viễn vọng không gian Euclid vốn được thiết kế để giải mã những bí ẩn về vật chất tối và năng lượng tối, nhưng nó đã tạm thời chuyển hướng quan sát vào vùng lõi rực rỡ và đông đúc của thiên hà. Kết quả thu được đã vượt xa mọi sự mong đợi của giới khoa học quốc tế, mở ra một chương mới trong việc nghiên cứu cấu trúc vũ trụ.
Today, @ESA_Euclid revealed the largest, most detailed photo ever taken of our galaxy's centre in visible light 🙌 This video takes you on a journey across this region. Turn up the volume and enjoy our galactic centre 🤩
Được chụp vào ngày 23 tháng 3 năm 2025, tác phẩm này là kết quả của hơn một ngày quan sát liên tục, cụ thể là khoảng 26 giờ đồng hồ. Bức ảnh thực chất là một mảnh ghép khổng lồ từ chín khung hình riêng biệt, với mỗi khung hình bao phủ một vùng trời rộng lớn hơn cả mặt trăng tròn khi nhìn từ Trái Đất. Tổng cộng, Euclid đã ghi lại hình ảnh của hơn 60 triệu ngôi sao, cùng với vô số tinh vân và cụm sao nằm trong vùng phồng thiên hà – phần trung tâm phình ra của dải Ngân hà. Độ sắc nét của hình ảnh thực sự đáng kinh ngạc: bất chấp mật độ vật thể dày đặc, kính viễn vọng vẫn có thể phân biệt rõ ràng từng ngôi sao riêng lẻ mà không bị lóa bởi ánh sáng nền rực rỡ. Khả năng này vượt trội hơn hẳn các đài quan sát dưới mặt đất, vốn phải mất hàng nghìn giờ mới có thể hoàn thành một nhiệm vụ tương tự.
Hiện đang vận hành tại điểm Lagrange L2, cách Trái Đất khoảng 1,5 triệu km, Euclid sở hữu camera ánh sáng khả kiến độ phân giải cao cùng trường nhìn cực rộng. Để dễ hình dung, chỉ một khung hình đơn lẻ của Euclid đã có diện tích lớn gấp 270 lần so với camera trường rộng của kính viễn vọng Hubble, trong khi vẫn duy trì được độ sắc nét tương đương. Lợi thế này cho phép nó khảo sát các vùng không gian rộng lớn một cách nhanh chóng và thu thập dữ liệu về những ngôi sao mờ nhạt mà các thiết bị trên Trái Đất khó lòng nhận diện do nhiễu loạn khí quyển.
Tuy nhiên, giá trị khoa học cốt lõi của bức ảnh này không chỉ dừng lại ở vẻ đẹp thẩm mỹ. Vùng trung tâm thiên hà là địa điểm lý tưởng để săn tìm các hành tinh ngoại thông qua hiện tượng vi thấu kính hấp dẫn. Khi một ngôi sao đi qua phía trước một ngôi sao khác, lực hấp dẫn của nó sẽ tạm thời khuếch đại ánh sáng từ ngôi sao nền, đóng vai trò như một thấu kính tự nhiên. Nếu ngôi sao phía trước có hành tinh quay quanh, hành tinh đó sẽ tạo ra một sự biến thiên độ sáng nhỏ nhưng có thể đo lường được. Khu vực khảo sát của Euclid hiện đã bao phủ 51 hệ hành tinh đã biết, cung cấp nền tảng dữ liệu quý giá cho những khám phá trong tương lai. Những quan sát này sẽ bổ sung hoàn hảo cho công việc của sứ mệnh Roman sắp tới của NASA, vốn cũng sử dụng kỹ thuật vi thấu kính để săn lùng hành tinh.
Dự án này là minh chứng sống động cho thấy một thiết bị được chế tạo để nghiên cứu những vùng xa xôi nhất của vũ trụ vẫn có thể hé lộ những bí mật ngay tại ngôi nhà chung của chúng ta. Trong khi Euclid tiếp tục thực hiện nhiệm vụ chính là lập bản đồ hàng tỷ thiên hà, những quan sát mục tiêu này cho thấy sự linh hoạt đáng kinh ngạc của nó. Các nhà khoa học, bao gồm Jean-Philippe Beaulieu từ Viện Vật lý Thiên văn Paris (Institut d'astrophysique de Paris), nhấn mạnh rằng trong khi các kính viễn vọng mặt đất chỉ phát hiện được khoảng 300 hành tinh ngoại bằng phương pháp này trong suốt hai thập kỷ qua, thì giờ đây chúng ta đã có một công cụ mạnh mẽ hơn nhiều ngoài không gian.
Hiện tại, bức ảnh đã được công bố rộng rãi tới công chúng, như một lời nhắc nhở về sự trù phú, hỗn loạn và đầy rẫy những bất ngờ tại trung tâm dải Ngân hà. Giữa đám đông hàng chục triệu ngôi sao ấy, có thể còn hàng nghìn thế giới chưa được khám phá đang ẩn mình. Với sự hỗ trợ của Euclid, hành trình tìm kiếm những bí mật này mới chỉ vừa bắt đầu, hứa hẹn sẽ mang lại những hiểu biết đột phá về cấu trúc và sự tiến hóa của vũ trụ quanh ta.
