Trong những vùng không gian xa xôi, lạnh giá phía ngoài quỹ đạo Sao Diêm Vương, các nhà thiên văn đã nhận thấy một thiên thể mà rất có thể sẽ trở thành một trong những hành tinh lùn lớn nhất từng được biết đến. Vào ngày 27 tháng Mười năm 2026, Liên đoàn Thiên văn Quốc tế thông qua Trung tâm Tiểu hành tinh đã chính thức công bố ứng viên 2026 ED138. Thiên thể này được phát hiện bởi Đài quan sát Vera Rubin, hoạt động với sự hỗ trợ của Quỹ Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ và Bộ Năng lượng.
Vào tối ngày 13 tháng Mười, Matthew Holman thuộc Trung tâm Vật lý Thiên văn Harvard–Smithsonian đang cho chạy thuật toán tìm kiếm của mình trên dữ liệu do kính viễn vọng thu thập trước đó vào năm 2026. Đoạn mã, được tạo ra cùng với đồng nghiệp Kevin Napier, đối chiếu hàng tỷ tia sáng riêng lẻ và tìm những tia thuộc về cùng một thiên thể đang chuyển động. Trong số đó bỗng hiện lên một thiên thể sáng và xa xôi. Phản ứng đầu tiên của Holman là niềm vui xen lẫn hoài nghi. Những thiên thể lớn như vậy ở rìa Hệ Mặt Trời cực kỳ hiếm gặp, nên ông lập tức bắt đầu kiểm tra xem liệu thuật toán hay chính ông có nhầm lẫn hay không.
Những nghi ngờ nhanh chóng tan biến. Mario Jurić thuộc Đại học Washington, chuyên gia hàng đầu về Hệ Mặt Trời của đài quan sát, đã tìm thấy trong các danh mục và ảnh chụp thêm hai mươi quan sát, trong đó những quan sát sớm nhất có từ ngày 4 tháng Ba năm 2026. Tổng cộng, kính viễn vọng Simony đã ghi nhận ED138 ba mươi lần trong hai mươi đêm — từ tháng Ba đến tháng Bảy. Sau đó, các khung ảnh lưu trữ từ máy ảnh Dark Energy Camera trên kính viễn vọng Blanco bốn mét cũng được đưa vào công việc. Nhờ dịch vụ ADAM Precovery, người ta đã có thể "kéo" quỹ đạo của thiên thể ngược trở lại tận năm 2016. Hơn mười năm đường đi đã được vẽ lên bản đồ.
Hiện nay ED138 nằm cách Mặt Trời khoảng 46 đơn vị thiên văn — xa hơn khoảng cách trung bình của Sao Diêm Vương. Đây là một thiên thể xuyên Sao Hải Vương điển hình. Quỹ đạo của nó nghiêng gần 25 độ so với mặt phẳng Hệ Mặt Trời, điều này khiến nó thuộc nhóm các thiên thể cổ điển "nóng" của vành đai Kuiper. Có lẽ lực hấp dẫn của Sao Hải Vương đã từng đẩy nó ra khỏi một quỹ đạo ổn định hơn.
Dựa trên độ sáng, khoảng cách và khả năng phản xạ bề mặt ước tính, kích thước của ứng viên được đánh giá trong khoảng 600–1500 kilômét. Những thiên thể băng đá có kích thước như vậy thường tự sắp xếp thành hình cầu dưới tác dụng của lực hấp dẫn của chính chúng — một trong những điều kiện chính để được coi là hành tinh lùn. Nếu ước tính được xác nhận, ED138 sẽ đứng cùng hàng với Sao Diêm Vương, Eris, Haumea, Makemake và Ceres. Kích thước chính xác vẫn cần được làm rõ thêm nhờ các quan sát hồng ngoại.
Thiên thể này đã lẩn khuất rất lâu trong vùng sao dày đặc gần mặt phẳng Ngân Hà. Các kính viễn vọng thông thường đã đánh mất nó giữa hàng triệu nguồn sáng nền. Đài quan sát Rubin đã có thể bắt được nó nhờ chế độ khảo sát toàn bộ bầu trời phía nam thường xuyên và sâu, cùng những thuật toán mạnh mẽ giúp tách các điểm chuyển động chậm khỏi những ngôi sao bất động. Đây không phải là phát hiện lớn đầu tiên. Ngay cả trước khi Legacy Survey of Space and Time chính thức khởi động, nhóm nghiên cứu đã gửi tới Trung tâm Tiểu hành tinh dữ liệu về hơn mười một nghìn tiểu hành tinh mới, trong đó có khoảng 380 thiên thể xuyên Sao Hải Vương. Khi đó người ta nói rằng đây mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Giờ đây lời nói ấy đang được chứng minh.
Phát hiện này cho thấy còn biết bao điều còn ẩn giấu ở vùng rìa của hệ hành tinh chúng ta. Với mười năm chụp ảnh liên tục, Đài quan sát Rubin sẽ lần lượt quét lại bầu trời, và những thiên thể lớn khác từng bị các cuộc khảo sát trước bỏ sót gần như chắc chắn sẽ lộ diện. Mỗi thiên thể như vậy là thêm một mảnh ghép của lịch sử cổ xưa: bằng chứng về sự di cư của các hành tinh khổng lồ, sự tán xạ vật chất và vũ điệu hấp dẫn phức tạp từng định hình nên thế giới mà chúng ta đang sống.
Trong bóng tối lạnh lẽo phía sau Sao Diêm Vương, một thế giới băng giá đang chậm rãi chuyển động, đã ẩn mình suốt nhiều thập kỷ. Và chỉ đến bây giờ, nhờ tấm gương khổng lồ, chiếc máy ảnh kỹ thuật số lớn nhất và những chương trình thông minh, nó mới cuối cùng bước vào tầm nhìn của chúng ta. Vũ trụ vẫn tiếp tục khiến ta kinh ngạc — không phải bằng những tia chớp rực rỡ, mà bằng sự xuất hiện lặng lẽ của những thế giới mới trên những quỹ đạo xa xôi nhất.
