Euclid blikt in het hart van de Melkweg en ziet meer dan 60 miljoen sterren

Op 24 juni 2026 presenteerde de European Space Agency (ESA) een baanbrekende opname van het hart van ons sterrenstelsel. De Euclid-ruimtetelescoop, die oorspronkelijk is ontworpen voor het diepgaande onderzoek naar donkere materie en donkere energie, richtte zijn geavanceerde instrumenten tijdelijk op de uiterst dichtbevolkte kern van de Melkweg. Dit wetenschappelijke uitstapje leverde resultaten op die alle verwachtingen overtroffen en een ongekende blik werpen op de kosmische drukte in het centrum van ons eigen sterrenstelsel.

De indrukwekkende foto werd al op 23 maart 2025 vastgelegd tijdens een observatieperiode van slechts 26 uur. Het eindresultaat is een mozaïek bestaande uit negen afzonderlijke opnames, waarbij elk deel een groter gebied aan de hemel beslaat dan de volle maan. In totaal bracht Euclid meer dan 60 miljoen sterren in kaart, samen met diverse nevels en sterrenhopen in de zogenaamde galactische bulge, de centrale verdikking van ons stelsel. Ondanks de enorme dichtheid aan hemellichamen is de scherpte van het beeld fenomenaal; de telescoop slaagt erin individuele sterren feilloos te onderscheiden zonder dat de felle achtergrond de waarneming verstoort. Voor een vergelijkbare prestatie zouden observatoria op aarde duizenden uren nodig hebben gehad.

Euclid bevindt zich op een strategische positie in de ruimte, het L2 Lagrange-punt, op een afstand van circa 1,5 miljoen kilometer van onze planeet. Dankzij de combinatie van een camera met een ultrahoge resolutie in zichtbaar licht en een uitzonderlijk breed gezichtsveld is het instrument uniek in zijn soort. Ter illustratie: een enkel beeld van Euclid bestrijkt een gebied dat 270 keer groter is dan dat van de groothoekcamera van de Hubble-telescoop, terwijl de scherpte nagenoeg gelijk blijft. Hierdoor kan de telescoop in een recordtempo enorme regio's scannen en zelfs de zwakste sterren detecteren die vanaf de aarde vaak onzichtbaar blijven door atmosferische storingen.

De wetenschappelijke waarde van deze beelden reikt echter veel verder dan louter esthetiek. Het centrum van de Melkweg is namelijk de ideale locatie om te speuren naar exoplaneten via de methode van gravitationele microlensing. Dit natuurkundige fenomeen treedt op wanneer een ster precies voor een andere ster langs beweegt; de zwaartekracht van de voorste ster werkt dan als een natuurlijk vergrootglas voor het licht van de achterliggende ster. Als de voorste ster een planeet heeft, veroorzaakt dit een extra, minieme schommeling in de helderheid. Binnen het huidige onderzoeksgebied van Euclid bevinden zich al 51 bekende planetaire systemen, wat een kostbare basis vormt voor toekomstige ontdekkingen. Deze data zullen bovendien essentieel zijn als aanvulling op de komende Roman-missie van NASA, die eveneens op planeten jaagt met deze techniek.

Dit project illustreert op prachtige wijze hoe een instrument dat bedoeld is voor de verste uithoeken van het universum, ook de geheimen van onze eigen kosmische achtertuin kan ontsluieren. Terwijl Euclid zijn primaire missie voortzet om miljarden sterrenstelsels in kaart te brengen, tonen deze gerichte observaties zijn enorme veelzijdigheid aan. Wetenschappers, waaronder Jean-Philippe Beaulieu van het Institut d'astrophysique de Paris, benadrukken de enorme sprong voorwaarts: waar telescopen op de grond de afgelopen twintig jaar ongeveer 300 exoplaneten vonden met deze methode, beschikken we nu over een veel krachtiger hulpmiddel in de ruimte.

De vrijgegeven beelden zijn nu toegankelijk voor het grote publiek en herinneren ons aan de complexiteit en chaos van het galactische centrum. Tussen de tientallen miljoenen sterren op de foto houden zich mogelijk duizenden nog onontdekte werelden schuil. Met deze eerste resultaten heeft Euclid slechts een tipje van de sluier opgelicht, en de zoektocht naar wat er nog meer verborgen ligt in de kern van onze Melkweg is pas net begonnen.