Betelgeuze is een rode superreus in het sterrenbeeld Orion, een van de dichtstbijzijnde en helderste sterren van haar type. Haar hoekgrootte maakt het mogelijk om details van het oppervlak te bekijken met moderne instrumenten. In augustus 2023 richtten astronomen de ALMA-antenne-array op haar in de meest uitgebreide configuratie, met een resolutie tot 7 milliboogseconden. Dit maakte het mogelijk om in de atmosfeerlagen te kijken op een afstand van 1–2 sterstralen met een ongekende helderheid.
Continue straling in het millimeter- en submillimeterbereik toonde aan dat het belangrijkste 'oppervlak' van de ster op deze golflengten een optisch dikke fotosfeer is met een straal van ongeveer 1,1–1,3 van de optische. De gemiddelde temperatuur is ongeveer 2300 kelvin. Op deze relatief vlakke achtergrond vallen echter twee hetere gebieden op: in het noordoosten en zuidwesten. Het helderste daarvan, het noordoostelijke, is ongeveer 800 kelvin heter dan het omringende plasma. Toen wetenschappers de nieuwe gegevens vergeleken met ALMA-waarnemingen van 2015 op een vergelijkbare golflengte, bleek dat zowel de positie als de intensiteit van deze hete zone bijna onveranderd was. De structuur hield minstens zeven jaar stand.
Een dergelijke stabiliteit verraste de onderzoekers. Modellen van grootschalige convectie in rode superreuzen voorspelden dat gigantische cellen van opstijgend heet gas veel korter zouden leven. De hete plekken lijken verband te houden met schokgolven die deze cellen genereren en energie in de buitenste lagen werpen. De fotosfeer zelf bleek helemaal niet bolvormig te zijn: de afwijkingen in de straal bereiken plus of min zes procent. Zwakke straling strekt zich nog verder uit - tot 2,5 sterstralen, samenvallend met de klonterige straling van siliciummonoxide- en koolmonoxidemoleculen.
De gasomhulling is in zeven jaar aanzienlijk veranderd, maar er zijn geen tekenen van rotatie van de ster in emissie- of absorptielijnen gevonden. De hete gebieden bevinden zich nabij de vermoedelijke polen, wat kan wijzen op een stabielere convectie in de poolgebieden.
De resultaten van het onderzoek, uitgevoerd door een groep wetenschappers onder leiding van W.R.F. Dent, werden gepresenteerd in het artikel 'ALMA high resolution observations of Betelgeuse: Persistent structure spanning the inner atmosphere'. De preprint van het werk verscheen op arXiv op 19 augustus 2026 (arXiv:2608.19339), en het artikel zelf is geaccepteerd voor publicatie in het tijdschrift Astronomy & Astrophysics.
Betelgeuze is een ster die ooit als supernova zal ontploffen en verliest nu al materiaal, waardoor het interstellaire medium wordt verrijkt. Wat we op haar oppervlak zien, is geen chaos, maar een complex, langlevend patroon, geboren uit interne materiestromen. Gigantische convectiecellen, schokgolven, moleculaire omhulsels - het zijn allemaal delen van één proces dat het binnenste van de ster verbindt met de ruimte eromheen. En terwijl de mensheid naar de hemel kijkt, blijft een van de dichtstbijzijnde superreuzensterren onthullen hoe ordelijk en majestueus zelfs de meest turbulente uithoeken van het heelal zijn georganiseerd.
