Tại các khu rừng mưa ở Borneo, những cây họ Dầu (Dipterocarpaceae) cao nhất, đạt tới 70 mét, không hề chịu tác động từ hạn hán nặng nề hơn các cây tầng thấp xung quanh như người ta vẫn tưởng. Nghiên cứu công bố trên tạp chí Science vào ngày 2 tháng 7 năm 2026 đã bác bỏ quan điểm lâu nay cho rằng trọng lực và chiều dài của các mạch dẫn nước khiến tán cây của những gã khổng lồ này trở nên đặc biệt dễ bị tổn thương trong các giai đoạn khô hạn.
Các nhà khoa học từ Đại học Exeter cùng các đối tác tại Malaysia, với sự hỗ trợ của những người leo núi chuyên nghiệp, đã tiếp cận tán của năm loài cây họ Dầu tại Khu bảo tồn Kabili-Sepilok. Họ đã tiến hành lấy mẫu lá, cành và thân ở các độ cao khác nhau từ 38 cá thể cây — với chiều cao dao động từ 7 đến 71 mét. Nhóm nghiên cứu đã đo lường 25 chỉ số liên quan đến quá trình vận chuyển nước trong cây.
Kết quả cho thấy, ở những cây cao nhất, hệ thống mạch gỗ (xylem) tại gốc thân rộng hơn, giúp bù đắp cho lực cản mà nước phải đối mặt trên hành trình dài đi lên ngọn. Ngược lại, các lá ở phần trên của tán cây có khả năng chịu được hàm lượng nước thấp hơn mà không bị mất đi sức căng bề mặt (áp suất trương). Trong đợt hạn hán khắc nghiệt giai đoạn 2023–2024, tốc độ tăng trưởng của cả cây cao và cây thấp không có sự khác biệt theo độ cao, cho thấy phản ứng của chúng không phụ thuộc vào kích thước cơ thể.
Những cơ chế thích nghi này cho phép các loài cây khổng lồ duy trì nguồn nước ngay cả khi đất đai trở nên khô cằn. Những cây lớn tích trữ một lượng carbon khổng lồ trên mặt đất và tạo ra môi trường sống cho vô số sinh vật nhiệt đới, cung cấp cả hạt giống lẫn nơi trú ẩn. Nếu họ Dầu thực sự có khả năng chống chịu hạn hán tốt, chúng có thể trở thành "kho lưu trữ" carbon đáng tin cậy cho khu vực Đông Nam Á trong nhiều thập kỷ tới.
Nghiên cứu chỉ ra rằng cây cối không phải là những thực thể thụ động, mà chúng chủ động thay đổi cấu trúc giải phẫu để thích ứng với điều kiện môi trường. Những phát hiện này giúp đánh giá chính xác hơn những khu rừng nào sẽ giữ được sự ổn định trong bối cảnh khí hậu biến đổi và nơi nào cần tập trung các nỗ lực bảo tồn.
Việc hiểu rõ các cơ chế này cung cấp một công cụ thực tiễn: khi lập kế hoạch phục hồi rừng, chúng ta có thể ưu tiên các loài có khả năng thích nghi tương tự, từ đó nâng cao cơ hội sống sót của toàn hệ sinh thái trước những đợt hạn hán trong tương lai.
