Tại khu bảo tồn Ham Fen ở đông nam nước Anh đã diễn ra một sự kiện có thể gọi là biểu tượng cho sự trở về với nhịp điệu tự nhiên của thiên nhiên: sau hơn hai mươi năm bảo vệ, người ta đã dỡ bỏ hàng rào hạn chế sự di chuyển của hải ly. Những con vật được đưa đến đây lần đầu vào năm 2003 giờ đây có thể tự do khám phá cảnh quan xung quanh và thực hiện vai trò “kỹ sư hệ sinh thái” của mình.
Dự án tại Ham Fen đã trở thành lần đưa hải ly Á-Âu (Castor fiber) trở lại Vương quốc Anh một cách chính thức đầu tiên kể từ khi loài này biến mất vào thế kỷ XVI. Khu bảo tồn — vùng đất ngập nước còn sót lại cuối cùng ở hạt Kent — vào đầu những năm 2000 bắt đầu khô cạn, đe dọa trữ lượng than bùn và cacbon. Những con hải ly được thả trong điều kiện có kiểm soát đã nhanh chóng thay đổi tình thế: chúng xây đập, nâng mực nước và tạo nên một bức khảm gồm các vùng nước mở, đầm lầy và bụi rậm.
Quyết định dỡ bỏ rào chắn diễn ra sau sự thay đổi chính sách nhà nước vào tháng Hai năm 2025, khi chính quyền Anh cho phép thả hải ly có giấy phép vào tự nhiên. Giờ đây những con vật từ Ham Fen sẽ có thể xây đập và đào kênh bên ngoài khu bảo tồn, góp phần giữ nước, cải thiện chất lượng đất và tạo môi trường sống mới cho các loài khác.
Qua hai thập kỷ quan sát, người ta đã thấy rõ hải ly phục hồi các hệ sinh thái ẩm ướt hiệu quả đến mức nào. Việc mực nước ngầm dâng cao đã giúp bảo tồn các vùng than bùn, còn việc “tỉa” cây tự nhiên đã mở ra không gian cho ánh sáng và thảm thực vật đa dạng. Những thay đổi tương tự cũng đã được ghi nhận ở các vùng khác của nước Anh, nơi hải ly tác động đến thủy văn và duy trì đa dạng sinh học.
Thành công của dự án cho thấy việc bảo vệ có chủ đích cùng với việc nới lỏng kiểm soát sau đó cho phép một loài chiếm lấy vị trí của mình trong cảnh quan như thế nào. Hải ly không chỉ trở lại — chúng còn chủ động tạo ra những điều kiện có lợi cho cả con người: giữ nước tốt hơn, giảm nguy cơ hạn hán và lũ lụt, cùng những cơ hội mới để quan sát động vật hoang dã.
Khi hải ly có được khả năng di chuyển tự do, thiên nhiên tự nó bắt đầu khôi phục lại sự cân bằng mà con người từng phá vỡ.
