İngiltere'nin güneydoğusundaki Ham Fen doğa koruma alanında, doğanın kendi doğal akışına dönüşünün simgesi sayılabilecek bir olay yaşandı: yirmi yılı aşkın bir koruma süresinin ardından kunduzların hareketini kısıtlayan çit kaldırıldı. Buraya ilk kez 2003 yılında getirilen hayvanlar, artık çevredeki araziyi özgürce keşfedebilir ve «ekosistem mühendisleri» olarak rollerini yerine getirebilir.
Ham Fen'deki proje, Avrasya kunduzunun (Castor fiber) türün 16. yüzyılda yok olmasının ardından Britanya'ya ilk resmi geri dönüşü oldu. Kent kontluğunda kalan son fenland parçası olan doğa koruma alanı, 2000'lerin başına gelindiğinde kurumaya başlamış, turba ve karbon rezervlerini tehdit ediyordu. Kontrollü koşullarda salınan kunduzlar durumu hızla değiştirdi: barajlar inşa ettiler, su seviyesini yükselttiler ve açık su birikintileri, bataklıklar ve çalılıklardan oluşan bir mozaik yarattılar.
Bariyerin kaldırılması kararı, Şubat 2025 tarihinde İngiltere yetkililerinin kunduzların doğaya lisanslı salımına izin vermesiyle devlet politikasındaki değişikliğin ardından geldi. Artık Ham Fen'deki hayvanlar koruma alanının dışında barajlar ve kanallar inşa edebilecek, su tutulmasına, toprak kalitesinin iyileştirilmesine ve diğer türler için yeni yaşam alanları yaratılmasına katkıda bulunabilecek.
Yirmi yıllık gözlemler, kunduzların sulak ekosistemleri ne kadar etkili bir şekilde onardığını ortaya koydu. Yer altı su seviyesinin yükselmesi turbalıkların korunmasına yardımcı oldu ve ağaçların doğal biçimde «budanması» ışık ve çeşitli bitki örtüsü için alan açtı. Benzer değişimler, kunduzların hidrolojiyi etkilediği ve biyoçeşitliliği desteklediği İngiltere'nin diğer bölgelerinde de gözlemlendi.
Projenin başarısı, hedefli korumanın ve ardından denetimin gevşetilmesinin bir türün peyzajdaki yerini almasını nasıl sağladığını gösteriyor. Kunduzlar yalnızca geri dönmüyor; aynı zamanda insan için de yararlı koşulları etkin biçimde oluşturuyor: suyun daha iyi tutulması, kuraklık ve sel riskinin azalması ve yaban hayatını gözlemlemek için yeni olanaklar.
Kunduzlar serbestçe hareket edebilme olanağına kavuştuğunda, insanın bir zamanlar bozduğu dengeyi doğa kendisi yeniden kurmaya başlar.
