Güney Oregon ve kuzey Kaliforniya'daki Klamath Nehri, onlarca yıl boyunca yirminci yüzyılda inşa edilen dört büyük barajın yükünü taşıdı. Bu yapılar, havzadaki popülasyonları yaklaşık yüzde doksan oranında azalan kral somonunun yolunu kesti. Tarihi yumurtlama alanlarının sonsuza dek erişilemez kalacağı düşünülüyordu. Ancak 2024 yılında barajlar söküldü ve aynı yıl nehirde yukarı doğru 7742 balık geçti, 2025 yılında ise on üç binden fazla.
Scientific Reports dergisinde yayımlanan bir araştırma, balıkların daha önce tıkanmış olan 345 kilometrelik nehir yatağını hızla benimsediğini gösterdi — bu, bilinen tarihi yaşam alanlarının yaklaşık yüzde seksen sekizini oluşturuyor. Bilim insanları, bulanık suyun içini tam karanlıkta bile "görebilen" özel bir hidroakustik kamera kullandı. Bu yöntem, göç eden balıkların kesin olarak sayılmasını ve kral somonunun diğer türlerden ayırt edilmesini sağladı.
Geri dönüş hızı, çalışmanın yazarlarını bile şaşırttı. Baş araştırmacı Damon Goodman'a göre balıklar, bir yüzyıldan fazla süredir erişilemeyen yerlere ulaşmak için akıntı eşiklerini, yapay balık geçitlerini ve eski gölü aştı. Bu, türün engeller ortadan kalkar kalkmaz nehrin yeni bölümlerini bulma ve kullanma konusundaki doğuştan gelen yeteneğini koruduğunu gösteriyor.
Bununla birlikte, popülasyonun tam olarak yeniden kazanılması tek bir başarılı yumurtlama nesliyle mümkün olmayacak. Su kalitesinin iyileştirilmesi, tüm havza boyunca serbest geçişin sağlanması ve yavrular için uygun koşulların korunması gerekiyor. Barajların sökülmesi önemli bir adım oldu, ancak değişen iklimde ve artan insan kaynaklı baskı altında kral somonunun karşılaştığı tüm tehditleri ortadan kaldırmıyor.
Bu tür örnekler, insanın mühendislik çözümleri ile balıkların doğal göç yollarının ne kadar sıkı bağlantılı olduğunu gösteriyor. Engeller kaldırıldığında ekosistem, sonsuza dek kaybolmuş gibi görünen dengeyi geri getirerek şaşırtıcı bir hızla tepki verebiliyor.
Klamath'taki gözlemler şunu doğruluyor: nehir koridorlarının restorasyonu, popülasyonları yok olma eşiğinde olan türler için gerçek bir şans sunuyor. Önemli olan, izlemeyi sürdürmek ve balıkların yalnızca geri dönmekle kalmayıp yeni bölgelerde de tutunabileceği koşulları desteklemektir.
