Sông Klamath ở miền nam Oregon và miền bắc California trong nhiều thập kỷ đã mang trên mình gánh nặng của bốn con đập lớn được xây dựng vào thế kỷ XX. Những công trình này đã chặn đường của cá hồi vua Chinook — loài cá hồi hoàng gia, với các quần thể trong lưu vực đã suy giảm khoảng chín mươi phần trăm. Tưởng như những bãi đẻ lịch sử sẽ mãi mãi không thể tiếp cận được. Tuy nhiên, vào năm 2024, các con đập đã được dỡ bỏ, và ngay trong cùng năm đó đã có 7742 cá thể ngược dòng sông, còn đến năm 2025 — hơn mười ba nghìn con.
Một nghiên cứu công bố trên tạp chí Scientific Reports cho thấy cá đã nhanh chóng chiếm lĩnh 345 kilômét lòng sông trước đây bị chặn — chiếm khoảng tám mươi tám phần trăm các khu vực sinh sống lịch sử đã biết. Các nhà khoa học đã sử dụng một camera thủy âm đặc biệt, có khả năng “nhìn” xuyên qua làn nước đục ngay cả trong bóng tối hoàn toàn. Phương pháp này cho phép đếm chính xác các cá thể đang di cư và phân biệt cá hồi vua Chinook với các loài khác.
Tốc độ trở về khiến ngay cả các tác giả của công trình cũng kinh ngạc. Theo lời nhà nghiên cứu chính Damon Goodman, cá đã vượt qua các ghềnh thác, các công trình cho cá đi qua nhân tạo và một hồ nước trước đây để đến được những nơi không thể tiếp cận suốt hơn một thế kỷ. Điều này cho thấy loài này vẫn giữ được khả năng bẩm sinh trong việc tìm kiếm và sử dụng những đoạn sông mới ngay khi các chướng ngại biến mất.
Đồng thời, việc phục hồi hoàn toàn quần thể sẽ đòi hỏi không chỉ một thế hệ sinh sản thành công. Cần cải thiện chất lượng nước, bảo đảm lối đi thông suốt qua toàn bộ lưu vực và duy trì những điều kiện phù hợp cho cá non. Việc dỡ bỏ các con đập là một bước quan trọng, nhưng nó không loại bỏ mọi mối đe dọa mà cá hồi vua Chinook phải đối mặt trong bối cảnh khí hậu đang thay đổi và áp lực từ con người ngày càng gia tăng.
Những ví dụ như vậy cho thấy các giải pháp kỹ thuật của con người và những tuyến đường di cư tự nhiên của cá gắn bó chặt chẽ với nhau đến mức nào. Khi các chướng ngại được dỡ bỏ, hệ sinh thái có thể phản ứng nhanh đến kinh ngạc, khôi phục lại sự cân bằng tưởng như đã mất vĩnh viễn.
Các quan sát trên sông Klamath khẳng định: việc khôi phục các hành lang sông mang lại cơ hội thực sự cho những loài có quần thể từng đứng bên bờ vực. Điều quan trọng nhất là tiếp tục giám sát và duy trì những điều kiện để cá không chỉ có thể trở về mà còn bám trụ được trên những vùng lãnh thổ mới.
