2026 yılının Temmuz ayı başlarında, astrofizikçi Beatriz Villarroel ve yürüttüğü VASCO projesi, astronomi camiasının dikkatini bir kez daha üzerine çekmeyi başardı. Liberation Times'da yer alan güncel bir yayın, birkaç yıl önce arşiv görüntüleri üzerinde kaybolan ve aniden ortaya çıkan gök cisimlerini tarayarak başlatılan bu araştırmaların gelişim sürecini detaylıca ele aldı.
VASCO (Yüzyıllık Gözlemler Sırasında Kaybolan ve Beliren Kaynaklar) projesi, yola çıkarken önüne oldukça iddialı bir hedef koymuştu: "kaybolan" yıldız adayları veya dünya dışı uygarlıkların izleri gibi nadir astrofiziksel olayları saptamak amacıyla eski gökyüzü fotoğraflarını güncel verilerle karşılaştırmak. Araştırma ekibi, yaklaşık 70 yıllık bir zaman dilimini kapsayan yüz milyonlarca nesneyi mercek altına aldı. Bilim insanları, bekledikleri egzotik fenomenlerin aksine, fotoğraf plakalarında aniden belirip dakikalar hatta saniyeler içinde yok olan binlerce kısa süreli geçici ışık noktasıyla karşılaştı.
Özellikle 1940’lı ve 50’li yıllara, yani ilk yapay uydu Sputnik-1’in Ekim 1957’deki fırlatılışından çok öncesine ait görüntülerdeki olaylar büyük bir merak konusu oluşturuyor. Söz konusu plakalarda, tek bir pozlama süresi içinde aynı anda birden fazla parlak noktanın belirdiği durumlar kayıt altına alınmış. Yaklaşık 50 dakikalık bir süre zarfında tek bir plaka üzerinde görülen dokuz parıltı, bu durumun en çarpıcı örneklerinden biri sayılıyor. Gök taşları, asteroitler veya değişken yıldızlar bu tarz bir örüntü oluşturmadığı için, bu hadiseleri sıradan astronomik olaylarla açıklamak oldukça güçleşiyor.
Eleştirmenler, uzunca bir süre toz, kimyasal lekeler veya banyo hataları gibi fotoğraf plakalarındaki emülsiyon kusurlarına işaret ettiler. Fakat yakın zamanda gerçekleştirilen bağımsız araştırmalar, bu basit açıklamanın geçerliliğini ciddi şekilde zora soktu. Emekli NASA mühendisi Ivo Busko, Haziran 2026 tarihli ön baskı çalışmasında Hamburg Gözlemevi arşivinden alınan plaka çiftlerini titizlikle inceledi. Busko, belirli teleskop tiplerinde görülen bir optik kusur olan "koma" sapması üzerine yoğunlaştı. Gerçek gök cisimlerinden gelen ışık optik sistemden geçerken, filmdeki kusurların taklit edemeyeceği şekilde kanatlı ve kuyruklu özel bir "iz" bırakır. Busko, bu niteliklere sahip on bir geçici nesne belirleyerek bunların uzaydan gelen gerçek ışık yansımaları olduğunu doğruladı.
Ortaya çıkan istatistiksel örüntüler konuyu daha da gizemli bir hale getiriyor. Parıltıların, atmosferik nükleer denemelerin yapıldığı dönemlerde (analize göre %45-80 civarında bir artışla) daha sık kaydedildiği saptandı. Dahası, yer eşzamanlı yörünge yüksekliklerinde Dünya’nın gölgesine düşen ve güneş ışığının olası nesnelerden yansıyamayacağı bölgelerde, bu olayların belirgin şekilde seyrekleştiği gözlemlendi. Bir modele göre bu etkinin istatistiksel anlamlılığı 22 sigma seviyesine kadar ulaşıyor. Brian Dougherty ve Kevin Kann’ın çalışmaları da dahil olmak üzere bağımsız tekrarlar bu korelasyonları teyit etmiş durumda.
Beatriz Villarroel, kozmolog Brian Keating ile yaptığı bir sohbette, bu nesnelerin gerçek olmaları durumunda "hâlâ orada" olduklarının altını çizdi. Ekip, yeni gözlemlerin ve daha fazla doğrulamanın şart olduğunu belirterek çalışmalarını sürdürüyor.
Bilim dünyası elde edilen bu bulgulara temkinli yaklaşmaya devam ediyor. Henüz kimse bunların dünya dışı sondalar olduğunu kesin olarak iddia etmese de, veriler son derece titiz bir incelemeyi zorunlu kılıyor. Yeni ön baskı makaleleri bazı şüpheci itirazları çürüterek tartışmayı bir üst seviyeye; yani sinyallerin gerçekliğinden ziyade bunların doğasının ne olduğuna dair bir noktaya taşıyor. Modern aygıtlarla yapılacak gelecekteki gözlemler, bu parıltıların nadir görülen doğa olayları mı yoksa 20. yüzyılın ortalarında Dünya çevresindeki uzay boşluğunda bulunan çok daha sıra dışı yapılar mı olduğunu ortaya koyabilir.
Gökbilimciler arşivlerin derinliklerine inmeye devam ederken bu süreç şunu hatırlatıyor: Gökyüzü hala pek çok sürprizle dolu ve bazen eski fotoğraf plakaları, bizim henüz yeni duymaya başladığımız hikayeler fısıldayabiliyor.
