W górach Jotunheimen na południu Norwegii topniejący lód niespodziewanie odsłania ślady odległej przeszłości: archeolodzy wydobyli 48 prehistorycznych strzał, z których jedna datowana jest na około pięć do sześciu tysięcy lat.
Znaleziska dokonano w rejonie Kvitingkjølen na lodowcach Langfonne, Storfontenne i Handklefonnen. Wśród artefaktów znajduje się łupkowy grot z fragmentami drewnianego drzewca i śladami dawnych mocowań z kory brzozowej i żywicy. Takie detale rzadko zachowują się w zwykłej glebie, ale lód niezawodnie ochronił je przed zniszczeniem.
Program „Sekrety lodu” z Innlandet prowadzi wykopaliska już od dwudziestu lat. W tym czasie badacze udokumentowali 73 stanowiska i zebrali ponad pięć tysięcy przedmiotów: strzały, łuki, odzież, obuwie, a nawet szczątki koni jucznych. Wcześniej przeważały znaleziska młodsze niż dwa tysiące lat, w tym z okresu wikińskiego. Teraz coraz częściej pojawiają się artefakty z epoki kamienia i brązu.
Przesunięcie w wieku znalezisk wskazuje na topnienie najstarszych warstw lodu. Gdy lód ustępuje, materiały organiczne — drewno, skóra, ścięgna — wydostają się na powierzchnię i szybko ulegają zniszczeniu. Archeolodzy zauważają: to, co lód przechowywał przez tysiąclecia, teraz znika w ciągu kilkudziesięciu lat.
Większość strzał związana jest z polowaniem na renifery. Dawni myśliwi wykorzystywali górskie przełęcze jako szlaki migracji zwierząt. Łupkowe groty, groty z kości i ze skorup słodkowodnych małży zastępowane są żelaznymi, ale technologia mocowania pozostaje zadziwiająco trwała.
W tym roku sezon prac terenowych jeszcze trwa. Część znalezisk jest już wystawiona w chłodzonej witrynie Norweskiego Centrum Górskiego w Lom — zwiedzający widzą przedmioty dosłownie kilka dni po wydobyciu ich z lodu. Badacze podkreślają: czas na uratowanie artefaktów jest ograniczony.
Po dwóch dekadach obserwacji obraz stał się jasny: stary lód odchodzi, a wraz z nim — wyjątkowa możliwość odczytania stron historii, których inaczej nigdy nie ujrzelibyśmy światła dziennego.
Każdy nowy sezon przynosi coraz więcej dowodów na to, jak ludzie przez tysiąclecia przystosowywali się do surowych górskich warunków, wykorzystując lód jako naturalną lodówkę dla swoich narzędzi i śladów codziennego życia.
