W Himalajach, gdzie lodowce przez wieki utrzymywały ogromne masy wody w kruchej równowadze, niedawna katastrofa w Nepalu obnażyła wrażliwość całego regionu. Trzy tygodnie temu zawalenie się lodowca wywołało potężne powodzie, które pochłonęły życie ponad osiem tysięcy osób w Nepalu i Chinach. Teraz eksperci biją na alarm: podobne zdarzenia mogą się powtórzyć w ośmiu krajach, których terytoria przecina łańcuch górski.
Himalaje i przylegający do nich łańcuch Hindukuszu obejmują Afganistan, Bangladesz, Bhutan, Chiny, Indie, Mjanmę, Nepal i Pakistan. Skupionych jest tu około czterdziestu tysięcy lodowców. Według raportu firmy konsultingowej Systemiq aktywnie monitorowanych jest jedynie dwadzieścia jeden z nich. Topniejący lód i rozmarzająca wieczna zmarzlina wzmacniają zagrożenie osuwiskami, przerwaniem jezior lodowcowych i wylewami rzek, które mogą zmywać całe osiedla.
Badaczka kriosfery Miriam Jackson podkreśla konieczność wymiany danych między krajami. „Będziemy obserwować coraz więcej takich zdarzeń – zauważa. – Kriosfera zmienia się bardzo szybko, a ludzi żyjących w pobliżu zagrożeń jest coraz więcej”. Bez wspólnego monitoringu i systemów wczesnego ostrzegania skutki mogą okazać się jeszcze bardziej niszczycielskie.
Historia pokazuje, że górskie rzeki nie uznają granic państwowych. Powódź, która zaczyna się w jednym państwie, może zalać doliny w sąsiednich. W Nepalu rzeka Trisuli po powodzi pozostawiła po sobie zniszczone domy i pola, przypominając, jak ściśle powiązane są ekosystemy regionu. Analogia jest prosta: lodowce są jak stare tamy, które stopniowo tracą wytrzymałość, a ludzie mieszkają coraz bliżej ich podnóża.
Eksperci proponują konkretne kroki: wzmocnić obserwację lodowców, usprawnić wymianę informacji w czasie rzeczywistym i opracować plany ewakuacji. Takie środki już pomagały w innych regionach górskich świata, gdzie wspólne wysiłki zmniejszały liczbę ofiar. W Himalajach jednak polityczne i logistyczne bariery wciąż utrudniają pełną współpracę.
Najwyraźniej bez skoordynowanych działań ryzyko będzie rosło. Wstępne dane wskazują na przyspieszenie topnienia lodu, a dotyczy to nie tylko górskich wsi, lecz także milionów mieszkańców równin, zależnych od rzek mających źródła w Himalajach.
Jedną z najpewniejszych ochron jest terminowa wymiana wiedzy między krajami, które dzielą te góry.
