W suchych regionach Radżastanu woda w odrestaurowanym studni schodkowej Moosi Rani Sagar utrzymuje się na głębokości do dziewięciu metrów nawet w najgorętszych miesiącach. Jeszcze niedawno poziom spadał prawie do dna, a woda była zanieczyszczona. Restauracja w roku 2021 przywróciła budowli, wzniesionej około dwustu lat temu, jej dawną rolę — gromadzenia i przechowywania deszczówki dla całej okolicy.
Nowoczesne rurociągi i głębokie studnie, na których polegano przez dziesięciolecia, coraz częściej zawodzą: wody gruntowe się wyczerpują, a ulewne deszcze, które stały się powszechne z powodu ocieplenia, po prostu spływają po wysuszonej ziemi, nie zdążając się wchłonąć. W odpowiedzi setki społeczności w całym kraju zaczęły oczyszczać i naprawiać stare systemy — studnie schodkowe, kaskadowe stawy, dżohady i ahar-pajne. Te budowle przez wieki działały bez elektryczności i skomplikowanej techniki, przechwytując spływ i zasilając poziomy wód gruntowych.
Badania pokazują, że takie kaskadowe zbiorniki są szczególnie odporne na ekstremalne zjawiska pogodowe: łagodzą zarówno susze, jak i nagłe powodzie, jednocześnie zmniejszając erozję gleby. W przeciwieństwie do dużych tam nie wymagają ogromnych kosztów utrzymania i nie zakłócają naturalnego cyklu wody w krajobrazie. Najwyraźniej właśnie połączenie prostoty i lokalnej adaptacji czyni je cennymi dziś, gdy klimat staje się coraz bardziej nieprzewidywalny.
Odbudowa nie odbywa się tylko siłami państwa. W Alwarze i innych regionach Radżastanu inicjatywę przejmują lokalni mieszkańcy i małe organizacje non-profit. Oczyszczają zamulone koryta, wzmacniają brzegi i na nowo uczą młodzież zarządzania tymi systemami. Efekt jest widoczny już po kilku sezonach: studnie napełniają się wcześniej, a okoliczne pola otrzymują wodę dłużej niż zwykle.
Starożytni inżynierowie Indii, tworząc te budowle, opierali się na obserwacjach naturalnych przepływów i sezonowych rytmów. Dziś to podejście znów okazuje się aktualne: zamiast walczyć z wodą, próbując skierować ją rurami, ludzie uczą się z nią współpracować, dając jej czas na przesiąknięcie w ziemię. Jak głosi stare indyjskie przysłowie: „woda znajduje swoją drogę, jeśli jej nie przeszkadzać”.
Wskrzeszenie tradycyjnych metod nie przekreśla nowoczesnych technologii, ale uzupełnia je tam, gdzie duże rozwiązania infrastrukturalne okazują się wrażliwe. W warunkach rosnącej niestabilności opadów i wyczerpywania się zasobów słodkiej wody takie hybrydowe podejścia pomagają zachować zarówno wodę, jak i dziedzictwo kulturowe jednocześnie.
Sięgnięcie po sprawdzone przez wieki rozwiązania przypomina, że zrównoważone gospodarowanie wodą zaczyna się od szacunku dla lokalnych warunków i wiedzy przodków.
