De oude catastrofe die Pompeï verwoestte, werd onverwacht een ijkpunt voor het meten van de tijd in de diepe geologische geschiedenis van de planeet. Wetenschappers gebruikten de nauwkeurig bekende datum van de uitbarsting van de Vesuvius in 79 n.Chr. om de precisie van de argon-argon-dateringsmethode aanzienlijk te verhogen.
De methode berust op het verval van kalium-40 in argon-40 in vulkanische mineralen zoals sanidien. Monsters van het door de vulkaan uitgestoten puimsteen werden met neutronen bestraald en vervolgens werd de verhouding van argonisotopen vergeleken. De historische verslagen van Plinius de Jongere maakten het mogelijk de ouderdom van de gesteenten onafhankelijk tot op enkele maanden nauwkeurig vast te stellen, waardoor ze een natuurlijke standaard voor kalibratie werden.
In een nieuw onderzoek, gepubliceerd in Science Advances, analyseerde een groep van het Berkeley Geochronology Center en de Universiteit van Padua acht sanidienmonsters. Het resultaat toonde een ouderdom van 1938 ± 13 jaar op het moment van de metingen in 2025 bij een werkelijke ouderdom van ongeveer 1946 jaar. Dat komt overeen met een precisie van 0,7 procent en een juistheid van 0,4 procent — een niveau dat eerder onbereikbaar was voor zulke jonge gesteenten.
De kalibratie maakte het mogelijk de waarde van de vervalconstante van kalium-40 tweemaal nauwkeuriger te bepalen. Nu werkt de methode betrouwbaarder, niet alleen voor recente gebeurtenissen, maar ook voor het bepalen van de ouderdom van oude uitbarstingen, meteorietkraters en de grenzen van massa-uitstervingen. De verbetering helpt oorzakelijke verbanden tussen geologische verschijnselen die miljoenen jaren uit elkaar liggen, nauwkeuriger vast te stellen.
Zoals in een oud gezegde: een nauwkeurig instrument verandert losse feiten in een samenhangend beeld. Hier dient een historische tragedie als een soort meetlat waarlangs de klok van de hele planeet wordt gelijkgezet, waardoor processen zichtbaar worden die in de aardlagen verborgen zijn.
Zo blijft een uitbarsting die bijna tweeduizend jaar geleden werd beschreven, van invloed op het begrip van de geschiedenis van de aarde en opent zij nieuwe mogelijkheden voor nauwkeurige chronologieën in de aardwetenschappen.
