In een afgelegen gebied van Oost-Antarctica, te midden van de Allan Hills, hebben onderzoekers een ijskern gewonnen met een ouderdom van maar liefst zes miljoen jaar — het oudste ijs dat ooit direct is gedateerd, inclusief de ingesloten lucht. Deze vondst biedt een zeldzame toegang tot een tijdperk waarin het op aarde aanzienlijk warmer was, de zeespiegel veel hoger lag en de atmosfeer heel andere concentraties broeikasgassen bevatte.
Het onderzoek werd geleid door Sarah Shackleton van het Woods Hole Oceanographic Institute en John Higgins van Princeton University, die deel uitmaken van het COLDEX-centrum voor onderzoek naar het oudste ijs. Dit initiatief verenigt vijftien Amerikaanse wetenschappelijke instellingen onder leiding van de Oregon State University. De wetenschappers werkten in een veldkamp op een hoogte van tweeduizend meter, waar boorgaten van slechts honderd tot tweehonderd meter diep toegang gaven tot de oudste lagen. Dankzij de bijzondere interactie tussen de ijsstroom en het reliëf — steile bergen en kloven — liggen de oude lagen hier dichter bij het oppervlak en zijn ze beter toegankelijk voor onderzoek dan in het midden van de ijskap, waar ze van meer dan tweeduizend meter diepte zouden moeten worden opgehaald.
Directe datering werd mogelijk door directe meting van de isotopensamenstelling van argon in luchtbelletjes. Deze methode, in tegenstelling tot indirecte benaderingen, vereist geen aannames over continue stratificatie van het ijs en geeft zekerheid over de ouderdom van de monsters. Het onderzoek, gepubliceerd in het tijdschrift Proceedings of the National Academy of Sciences, toonde aan dat het ijs uit de Allan Hills zes keer ouder is dan het vorige record van continue ijskernen, dat achthonderdduizend jaar bedroeg.
Analyse van zuurstofisotopen in het ijs zelf onthulde een dramatisch beeld: de regio koelde geleidelijk maar gestaag af — met ongeveer twaalf graden Celsius — over de hele periode van zes miljoen jaar. Dit is de eerste directe meting van zo'n langdurige afkoeling in Antarctica over zo'n enorme tijdsperiode. Tegelijkertijd maken de ijsmonsters het mogelijk om de concentraties van broeikasgassen in de atmosfeer van dat oude tijdperk te reconstrueren — de periode van het Mioceen en Plioceen, toen het klimaat op aarde wezenlijk anders was dan vandaag.
In tegenstelling tot continue records van de afgelopen achthonderdduizend jaar, vormen de verkregen monsters geen doorlopende kroniek, maar discrete 'momentopnamen' van het klimaat — fragmenten, gescheiden door lagen jonger ijs. Maar juist deze fragmentarische aard verbreedt de wetenschappelijke horizon: het maakt het mogelijk om tijdperken te verkennen waarover men voorheen alleen kon speculeren. COLDEX-directeur Ed Brook, paleoklimatoloog aan de Oregon State University, merkte op dat de vondst de verwachtingen ver overtrof: de wetenschappers hadden verwacht ijs te vinden van maximaal drie miljoen jaar oud, maar ontdekten monsters die twee keer zo oud waren.
In de context van de mondiale wetenschap is COLDEX een van de vele teams die een vriendschappelijke competitie voeren om de grenzen van ijsarchieven te verleggen. Een Europese groep heeft onlangs de ontdekking aangekondigd van een continue kern die 1,2 miljoen jaar bereikt, maar de vondst in de Allan Hills verschuift de tijdschaal enkele miljoenen jaren terug — zij het in de vorm van losse fragmenten, niet als een doorlopende kolom.
In de komende jaren plant het COLDEX-team nieuwe expedities naar het gebied van de Allan Hills. Het doel is ambitieus: nog oudere monsters verkrijgen en meer gedetailleerde 'klimaatmomentopnamen' die tot een mozaïek kunnen worden samengevoegd. Het werk is gepland voor de periode van 2026 tot 2031 en kan het begrip van natuurlijke klimaatschommelingen en de mechanismen die de ontwikkeling van het aardse systeem sturen, aanzienlijk vergroten.
Dergelijke vondsten herinneren ons aan de kwetsbaarheid van het planetaire klimaatsysteem. Directe getuigenissen uit de diepten van de tijd zijn niet slechts symbolen van vervlogen tijdperken, maar een echte sleutel tot het begrijpen van hedendaagse veranderingen. Wanneer we zien hoe het klimaat in de loop van miljoenen jaren is veranderd, wordt het mogelijk om de omvang en snelheid van de veranderingen van vandaag te beoordelen en te voorzien waar ze toe kunnen leiden.
