Soms is het moeilijkste in het leven niet de emoties zelf, maar de constante pogingen om eraan te ontsnappen. Nieuw internationaal onderzoek toont aan: bepaalde ademhalingsoefeningen kunnen dit innerlijke vermijdingsmechanisme tijdelijk verzwakken en zo bijdragen aan een verbeterde psychologische toestand.
Aan het onderzoek namen 324 personen uit 23 landen deel die sessies van hoge-ventilatie ademhaling (high-ventilation breathwork) ondergingen. Na de oefening vulden de deelnemers verschillende gevalideerde psychologische vragenlijsten in. De analyse toonde een interessant patroon: hoe sterker een persoon een veranderde bewustzijnstoestand ervoer tijdens de ademhalingssessie, hoe minder hij geneigd was onaangename gedachten en gevoelens te vermijden. En de vermindering van dergelijke vermijding was op zijn beurt weer verbonden met een hoger niveau van subjectief mentaal welzijn.
Het werk is op 30 juli 2026 gepubliceerd in het tijdschrift Frontiers in Psychology. De auteurs – Lena Erdmann en haar collega's van de Universiteit Potsdam en de Universiteit van Berlijn – gebruikten erkende wetenschappelijke schalen om veranderde bewustzijnstoestanden (11D-ASC), ervaringsvermijding (APEQ-S) en psychologisch welzijn (WEMWBS) te meten. Statistische analyse toonde een stabiele relatie aan tussen de diepte van de ervaren toestand, de vermindering van vermijding en het gevoel van psychologisch welzijn.
Bijzonder interessant is dat het sterkste effect niet simpelweg verband hield met de intensiteit van de ongebruikelijke ervaringen, maar specifiek met hun zalige, positieve componenten. Juist zulke toestanden gingen vaker gepaard met een verlaging van innerlijke verdedigingsmechanismen en een grotere bereidheid om onaangename emoties onder ogen te zien in plaats van eraan te gewend te zijn te ontsnappen.
Deze resultaten nodigen uit om ademhalingsoefeningen vanuit een nieuw perspectief te bekijken. Tot nu toe werd hun werking vaker verklaard door fysiologische veranderingen – een verlaging van de kooldioxide-spiegel, veranderingen in de activiteit van het sympathische zenuwstelsel of andere biochemische processen. Het nieuwe werk benadrukt dat de subjectieve psychologische ervaring die ontstaat tijdens de oefening, een minstens zo belangrijke factor kan zijn.
Dit perspectief brengt ademhalingstechnieken aanzienlijk dichter bij moderne modellen van psychedelische therapie. In beide gebieden wordt steeds meer aandacht besteed niet zozeer aan de veranderde bewustzijnstoestand zelf, maar aan het vermogen van een persoon om te stoppen met vechten tegen zijn ervaringen en ze te laten zijn. Juist de vermindering van vermijding wordt tegenwoordig beschouwd als een van de mogelijke mechanismen van psychologische veranderingen.
Natuurlijk heeft het onderzoek belangrijke beperkingen. Het is gebaseerd op zelfrapportages van deelnemers, heeft een cross-sectioneel ontwerp en maakt geen conclusies mogelijk over oorzaak-gevolgrelaties. Bovendien kwamen mensen die al geïnteresseerd waren in dergelijke praktijken vrijwillig naar het onderzoek, wat de resultaten kan beïnvloeden.
Desalniettemin komen de verkregen gegevens goed overeen met moderne theorieën van predictieve hersenverwerking. Volgens deze modellen kunnen veranderde interoceptieve signalen tijdens intensieve ademhaling tijdelijk de rigide voorspellingen van de hersenen over mogelijke dreiging verzwakken. Wanneer het gevoel van gevaar minder dominant wordt, is het voor een persoon gemakkelijker om bij zijn gevoelens te blijven in plaats van ze automatisch te onderdrukken of te vermijden.
De belangrijkste waarde van dit werk gaat verder dan de ademhalingstechnieken zelf. Het herinnert ons eraan dat de weg naar psychologisch welzijn niet via een strijd met onaangename ervaringen kan lopen, maar via een verandering in de houding daartegenover. Mogelijk is juist het vermogen om veilig met je emoties om te gaan – ongeacht of dit wordt bereikt met behulp van ademhaling, psychotherapie of andere methoden – een van de fundamentele mechanismen van innerlijke veerkracht.
