Trong làn nước của một bể cổ dưới lòng Chartres, các nhà khảo cổ bất ngờ vấp phải những mảnh tượng hiếm khi còn được bảo tồn ở góc xứ Gaul này. Những phát hiện năm 2026 tại thánh địa Saint-Martin-au-Val đã một lần nữa làm sống dậy một trong những quần thể tôn giáo lớn nhất thời La Mã.
Công cuộc khai quật được nối lại vào mùa hè sau bốn năm gián đoạn. Các nhà khoa học tập trung vào quần thể đài phun nước mang tính hoành tráng gắn với một tòa nhà dành riêng cho Apollo. Bể trung tâm hóa ra sâu hơn hai mét, được ốp đá cẩm thạch trắng và bao gồm một bệ có bậc thang, một lan can và một hệ thống tràn nước.
Hệ thống thủy lợi phức tạp như vậy, xem ra, không chỉ phục vụ cho hiệu ứng ngoạn mục mà còn cho những nghi thức tắm rửa thanh tẩy trước khi bước vào thánh địa. Du khách có thể bước xuống gần mặt nước, thanh tẩy bản thân rồi sau đó tiến lại gần tòa nhà thờ phụng. Cấu hình như thế cho đến nay vẫn chưa có tương đồng trực tiếp nào trong Đế quốc La Mã.
Điều bất ngờ lớn nhất là vô số mảnh vỡ của tượng và phù điêu được trục vớt từ trong bể và quanh bể. Các hình tượng, xét theo mọi dấu hiệu, mô tả những cảnh thần thoại và từng tô điểm cho mặt tiền phía trên bể nước chính. Ở Chartres, điêu khắc La Mã cực kỳ hiếm gặp, vì thế mỗi chi tiết đều mang giá trị đặc biệt.
Thánh địa chiếm hơn mười héc-ta và có thể tiếp đón hàng nghìn người hành hương trong các dịp lễ hội. Được xây dựng vào cuối thế kỷ I — đầu thế kỷ II sau Công nguyên, nó nằm bên tường thành Autricum thời La Mã — tiền thân của Chartres ngày nay. Mức độ bảo tồn của di tích thật đáng kinh ngạc: nơi đây từng tìm thấy dấu tích của trần gỗ treo, và nay là cả những nhóm trang trí điêu khắc nguyên vẹn.
Những khám phá này cho phép hiểu rõ hơn cách người La Mã và người Gaul kết hợp kiến trúc, nước và thần thoại trong một không gian nghi lễ thống nhất. Nước ở đây không chỉ là vật trang trí mà còn là một chủ thể tích cực của hành lễ thiêng liêng, kết nối cõi trần tục với cõi thần linh.
Những cuộc khai quật tiếp theo sẽ cho thấy chính xác bệ, bể nước và các tác phẩm điêu khắc đã phối hợp với nhau như thế nào. Ngay lúc này đã rõ rằng Saint-Martin-au-Val vẫn là một phòng thí nghiệm ngoài trời thực sự để nghiên cứu đời sống tôn giáo của xứ Gaul thời La Mã.
