W wodach starożytnego basenu pod Chartres archeolodzy natrafili niespodziewanie na fragmenty posągów, które rzadko zachowują się w tym zakątku Galii. Znaleziska z roku 2026 w sanktuarium Saint-Martin-au-Val ożywiły na nowo jeden z największych kompleksów religijnych epoki rzymskiej.
Wykopaliska wznowiono latem po czteroletniej przerwie. Naukowcy skupili się na monumentalnym kompleksie fontann związanym z budynkiem poświęconym Apollinowi. Centralny basen okazał się głębszy niż dwa metry, wyłożony białym marmurem i obejmował platformę ze schodami, balustradę oraz system przelewowy.
Tak złożona hydrotechnika najwyraźniej służyła nie tylko efektowi widowiskowemu, lecz także rytualnym ablucjom przed wejściem do sanktuarium. Odwiedzający mogli schodzić do wody, oczyszczać się, a następnie zbliżać się do budynku kultowego. Taka konfiguracja nie ma jak dotąd bezpośrednich analogii w Cesarstwie Rzymskim.
Największą niespodzianką okazały się liczne odłamki posągów i reliefów wydobyte z basenu i wokół niego. Figury, jak się wydaje, przedstawiały sceny mitologiczne i niegdyś zdobiły fasadę nad głównym zbiornikiem wodnym. W Chartres rzymska rzeźba spotykana jest niezwykle rzadko, dlatego każdy detal nabiera szczególnej wartości.
Sanktuarium zajmowało ponad dziesięć hektarów i mogło przyjmować tysiące pielgrzymów podczas świąt. Zbudowane pod koniec I — na początku II wieku naszej ery, leżało u murów rzymskiego Autrikum — poprzednika dzisiejszego Chartres. Stan zachowania zabytku zadziwia: znajdowano tu już resztki podwieszanego drewnianego stropu, a teraz — całe grupy dekoracji rzeźbiarskiej.
Odkrycia te pozwalają lepiej zrozumieć, jak Rzymianie i Galowie łączyli architekturę, wodę i mit w jednej przestrzeni rytualnej. Woda występowała tu nie tylko jako ozdoba, lecz jako aktywny uczestnik świętych obrzędów, łącząc to, co ziemskie, z tym, co boskie.
Dalsze wykopaliska pokażą, jak dokładnie platforma, basen i rzeźby współdziałały ze sobą. Już teraz jasne jest, że Saint-Martin-au-Val pozostaje prawdziwym laboratorium pod gołym niebem do badania życia religijnego rzymskiej Galii.
