Xavan và đồng cỏ nhiệt đới từ lâu bị coi là những vùng lãnh thổ "trống rỗng" tiện lợi: cày xới hay chăn thả ở đó dễ hơn là tìm hiểu chúng được cấu tạo ra sao. Tuyển tập chuyên đề các bài báo trên Annals of Botany đặt quan niệm này vào vòng nghi ngờ. Tuyển tập mang tên "Advances in Cerrado and tropical grassland plant biology – diversity, functioning, resilience and conservation", dành cho sự đa dạng, hoạt động, sức chống chịu và bảo tồn của các hệ sinh thái này. Đặt cạnh nhau, các bài báo cho thấy đằng sau vẻ đơn giản bề ngoài của những phong cảnh trống trải là một hệ thống sinh tồn phức tạp mà khoa học mới chỉ bắt đầu thực sự giải mã.
Cerrado, hay xavan Brasil, là miền địa sinh học lớn thứ hai của Nam Mỹ, gần như hoàn toàn gồm các hệ sinh thái trống trải. Xét về sự đa dạng thực vật, đây là xavan nhiệt đới giàu có nhất thế giới, nhưng cũng là một trong những nơi dễ bị tổn thương nhất: trong bốn mươi năm qua, khoảng 40 % diện tích của nó đã từng bị cháy ít nhất một lần, và gần một nửa thảm thực vật nguyên thủy đã bị mất. Thực vật ở đây đã hình thành các chiến lược sống trong điều kiện lửa, đất nghèo và hạn hán theo mùa. Một ví dụ điển hình là tỷ lệ giữa sinh khối dưới đất và trên mặt đất: ở đồng cỏ và xavan, rễ tương đối nhiều hơn chồi, và đây là sự thích nghi với tình trạng thiếu nước và chất dinh dưỡng. Vì thế cerrado đôi khi được gọi là "khu rừng lộn ngược".
Các thí nghiệm mới giúp hiểu khi nào thực vật bắt đầu chịu đựng được cháy. Ở các loài thân thảo của cerrado, tỷ lệ sống sót sau lửa ngay từ tháng thứ ba của đời sống đã vượt 50 %, ở các giai đoạn tiếp theo tăng lên trên 70 %, còn ở những cây hơn một năm tuổi thì tiến gần 100 %. Đồng thời, cháy trước khi mùa khô bắt đầu làm chậm rõ rệt quá trình phục hồi. Nói cách khác, sức chống chịu được hình thành dần dần, và thời điểm đốt có ý nghĩa quan trọng.
Các cơ quan dưới đất đóng vai trò then chốt. Trong một bài tổng quan về các thích nghi với lửa của thực vật cerrado, người ta chỉ ra rằng mô phân sinh, tức các mô sinh trưởng, ở nhiều loài được bảo vệ ngay dưới đất, còn trên mặt đất chúng được che chở bởi lớp vỏ dày. Sau cháy, tầng thân thảo nhanh chóng ra hoa và tạo hạt, hạt rơi vào ngân hàng hạt trong đất rồi sau đó quay trở lại quần xã. Hãy hình dung một cây sồi già trong công viên: tán có thể bị bão làm hư hại, nhưng rễ và các chồi ngủ vẫn sống và cho những chồi mới. Thảm thực vật trên mặt ở cerrado cũng có thể biến mất, chẳng hạn khi bị cày xới, nhưng các dự trữ dưới đất cho phép quần xã phục hồi.
Giá trị thực tiễn của những hiểu biết này nằm ở chỗ chúng chỉ ra nơi cần tìm điểm tựa cho việc phục hồi. Ở những nơi các phương pháp bảo tồn truyền thống tỏ ra yếu kém, các cơ chế tái sinh dưới đất có thể trở thành nền tảng cho các biện pháp phục hồi: ví dụ, lựa chọn thời điểm đốt và chọn loài để trồng. Tuy nhiên, cần nhớ rằng hiện vẫn chưa đủ dữ liệu về các đặc điểm dưới đất của thực vật: theo dữ liệu của cơ sở dữ liệu, phần lớn các bản ghi liên quan đến lá và dáng vẻ chung của cây, còn các đặc điểm rễ và sinh sản được thể hiện ít hơn.
Cơ sở dữ liệu Cerrado Plant Traits (CPT) chính là nhằm giải quyết vấn đề này. Đây là một dự án mở, tập hợp và chuẩn hóa dữ liệu về các đặc điểm chức năng của thực vật cerrado Brasil. Hiện nay nó có 113 859 bản ghi về các đặc điểm của 2134 loài đã được kiểm tra phân loại thuộc 150 họ, được thu thập từ 148 bộ dữ liệu. Các bản ghi bao gồm cả những vùng được bảo tồn, bị thoái hóa và đã phục hồi. Nhờ đó, các nhà khoa học có thể kiểm tra xem các đặc điểm thực vật thay đổi như thế nào dọc theo các gradient lửa, đất và khí hậu, và so sánh các quần xã ở ranh giới rừng và xavan. Công cụ như vậy tự nó không dự đoán tương lai, nhưng tạo nền tảng để kiểm chứng các giả thuyết về việc quần xã nào sẽ chống chịu tốt hơn, và cho các kế hoạch bảo tồn và phục hồi.
Để bảo vệ tốt hơn các hệ sinh thái này, cần hỗ trợ nghiên cứu về các cơ quan dưới đất của thực vật và bổ sung các cơ sở dữ liệu về đặc điểm, đặc biệt là phần rễ và hạt, đồng thời chia sẻ những dữ liệu này với những người làm công tác phục hồi.
