Başkan Trump yönetimi, 10 Temmuz 2026 Cuma günü, nesli tükenmekte olan türlerin yaşam alanlarına yönelik koruma kalkanını önemli ölçüde zayıflatan bir düzenlemeyi yürürlüğe koydu. Bu değişiklik, ABD'de 50 yılı aşkın süredir uygulanan temel çevre mevzuatı niteliğindeki Nesli Tükenmekte Olan Türler Yasası'nda yer alan "zarar" ifadesinin tanımını hedef alıyor.
Eski düzenlemede "zarar" tanımı, hayvanların beslenme, barınma veya üreme faaliyetlerini engelleyen ciddi habitat değişimlerini ve tahribatlarını da kapsıyordu. ABD Yüksek Mahkemesi bu geniş yorumu 1995 yılında resmen onaylamıştı. Ancak yeni kurallarla birlikte, bir yuvanın veya doğal yaşam alanının yıkılması artık yasa dışı bir eylem olarak kabul edilmeyecek.
Yeni düzenleme; söz konusu arazilerin sondaj, madencilik, tarım ve inşaat faaliyetlerine açılmasının önünü açıyor. Çevreciler bu hamleyi, son yarım yüzyılda yaban hayatı koruma kanunlarına yönelik en sert müdahale olarak nitelendiriyor. Pek çok tür halihazırda uygun yaşam alanı bulmakta zorlanırken, bu yeni baskının türlerin yok oluşunu hızlandırmasından endişe ediliyor.
İçişleri Bakanlığı ile Ticaret Bakanlığı ise yaptıkları açıklamada yasayı orijinal ruhuna döndürdüklerini savundu. Yetkililer, yasanın son yıllarda yasal faaliyetleri engellemek için bir araç olarak kullanıldığını ileri sürdü. İçişleri Bakanı Doug Burgum konuya ilişkin olarak, "Federal kurumlar, yasal arazi kullanımını kısıtlamak amacıyla ESA'yı (Nesli Tükenmekte Olan Türler Yasası) suistimal ediyordu," değerlendirmesinde bulundu.
Ulusal Madencilik Derneği bu kararı memnuniyetle karşıladığını duyurdu. Diğer taraftan, aralarında Kaliforniya ve New York'un da bulunduğu 16 eyaletin başsavcısı, değişikliğin gerekçelerini "keyfi ve hukuka aykırı" bularak tepki gösterdi.
Düzenlemeye ilişkin görüşlerin toplandığı kamuoyu istişare sürecinde yaklaşık 220 bin yorum yapıldı. Bu yorumların neredeyse yüzde 99'u değişikliğe karşıt görüş bildirdi. Hatta Cumhuriyetçi yönetim altındaki bazı eyalet kurumları bile bu adımın ciddi sonuçlar doğurabileceği yönünde uyarılarda bulundu.
Mevcut örnekler, eski kuralın koruyucu işlevini net bir şekilde ortaya koyuyor. Örneğin kır baykuşları yuva kurmak için bakir plajlara, kızıl kokartlı ağaçkakanlar yaşlı çam ormanlarına, Kaliforniya kaplan semenderleri ise mevsimlik göletlere ihtiyaç duyuyor. Artık hayvanı doğrudan öldürmeden bu özel alanların tahrip edilmesi, hukuki bir suç teşkil etmeyecek.
Hukuk örgütü Earthjustice konuyu yargıya taşımaya hazırlanıyor. Ancak dava süreci mevcut Yüksek Mahkeme'ye kadar uzanırsa, mahkemedeki muhafazakar çoğunluk bu değişikliği kalıcı hale getirebilir. Bu durumun, halihazırda yok olmanın eşiğinde olan türler için ne sonuçlar doğuracağı ise büyük bir soru işareti.
Hukukçular, projelerin yaşam alanları gerekçesiyle tamamen durdurulmasının aslında nadir bir durum olduğunu hatırlatıyor. Çoğu zaman şirketler, ekosisteme verilen zararı asgariye indirmek için iyileştirme planları geliştiriyordu. Yeni düzenlemeyle birlikte şirketlerin bu tür önlemler alması için artık çok daha az teşviki olacak.
