22 Eylül 2026 tarihinde António Guterres New York'taki BM Genel Kurulu kürsüsünün arkasında durdu ve dört "iktidar sınavından" söz etti: savaş ve barış, eşitsizlik, iklim ve yapay zekâ. "Çatlaklar kanyonlara dönüştü" diyerek yapay zekânın düzenlenmesi, çatışmaların sona erdirilmesi ve mekanizmaları "çoktan geride kalmış bir çağın gerçeklerini yansıtan" örgütün reformdan geçirilmesi çağrısında bulundu.
Bu konuşma, ikinci beş yıllık görev süresi 31 Aralık'ta dolan Genel Sekreter'in son konuşması oldu. Portekiz'in eski başbakanı olan Guterres, on yıldır bu görevi yürütüyor ve iklim anlaşmalarından insan haklarının korunmasına kadar çok taraflı çözümleri tutarlı biçimde savunuyor. Delegeler, İsrailliler ve Filistinliler için iki devletli çözüme, "kirletenler ödemelidir" sözüne ve Güvenlik Konseyi'nin reformdan geçirilmesi gereğine ilişkin sözlerini alkışlarla karşıladı.
Guterres, dümenin başındaki on yıl boyunca sınırlamalarla defalarca karşılaştı: Güvenlik Konseyi'nin daimi üyelerinin vetosu, ABD ve diğer ülkelerin finansmanı kısması, çok taraflılığa yönelik artan kuşkuculuk. Onun inançlı bir küresel işbirliği savunucusu olan kamuoyu imajı, belgelenmiş tutumuyla örtüşüyor: Ukrayna, Sudan, Gazze ve diğer sıcak noktalarda ateşkesi tutarlı biçimde talep etti, Küresel Dijital Pakt'ı ve yapay zekâ yönetişimi diyaloğunu ilerletti.
Bu konuşmada beklenmedik bir dönüş yok. Konuşma istikrarlı bir örüntüyü doğruluyor: Guterres, görev süresinin sonunda bile kürsüyü kişisel hırslar için değil, "hayati kararların asla makinelere bırakılmaması gerektiğini" ve "öldürücü robotların geleceğimizde yeri olmadığını" hatırlatmak için kullanıyor. Önde gelen güçlere yapay zekâ risklerine ilişkin verileri paylaşma ve bağımsız bir gözetim oluşturma çağrısı yapıyor — tam da daha önce savunduğu şeyi.
Onu yönlendiren güçler açıktır: Görevden ayrılan lider, ardında yalnızca kurumsal bir miras değil, aynı zamanda ahlaki bir duruş da bırakmaya çalışıyor. BM'deki gerçek iktidarın sınırlı olduğunu biliyor, ancak platform, halefi için gündemi sabitlemesine olanak tanıyor. Kamuoyu açıklamaları ile eylemleri birbiriyle çelişmiyor: Guterres jeopolitik baskı altında rotasını değiştirmiyor.
Son seferinde bile fırtına işaretlerini asan ve yeni bir rota öneren bir kaptan düşünün — bunu bu gemiyi kurtarmayı umduğu için değil, bir sonraki mürettebatın nereye yelken açacağını bilmesi için yapıyor. Burada da durum böyle: Guterres'in konuşması bir veda değil, bayrağı devretmektir.
Bu an, parçalanma ve "güçlünün hakkı" çağında, gerçek iktidardan yoksun bir figürün kurallar ve karşılıklı bağımlılık konusunda ısrar etmeye nasıl devam ettiğini gösteriyor. Bu figür, kurumsal hafızanın ve azmin bazen anlık zaferlerden daha önemli olduğunu hatırlatıyor.
Guterres gidiyor, ancak son çağrısı kalıyor: Karşılıklı bağımlılık üzerine kurulu bir dünya, uğruna sonuna kadar savaşmaya değer.
