Satürn'ün güney kutbunda, gökbilimcilerin daha önce orada hiç görmediği bir yapı ortaya çıktı. Devasa ongen bir dalga - bir decagon - artık gezegenin atmosferini çevreliyor ve birkaç katmanına uzanıyor. Hubble teleskobu net bir hat tespit etti ve bilim insanları bu şeklin 2023 yılından itibaren kademeli olarak ortaya çıkıp güçlendiğini izledi.
Onlarca yıldır Satürn'ün kuzey kutbu, ünlü altıgeniyle dikkat çekiyordu - ilk olarak 1980'lerde Voyager'lar tarafından fark edilen ve daha sonra Cassini tarafından ayrıntılı olarak incelenen istikrarlı bir atmosferik dalga. Güney kutbu uzun süre benzer bir geometriden yoksun kaldı. Gezegenin jet akımlarının simetrisine rağmen, 1990'lerden beri sürdürülen güney analogu arayışı hiçbir sonuç vermedi. Cassini verileri de uzun ömürlü bir yapı göstermedi. Ve şimdi ortaya çıktı.
İlk olarak, ipuçları yer tabanlı gözlemciler tarafından yakalandı. 2024 yılında, Planetary Virtual Observatory Laboratory aracılığıyla toplanan görüntülerde, Agustín Sánchez-Lavega, amatör gökbilimciler Trevor Barry ve Jean-Paul Aubert ile birlikte güney kutbunda zar zor fark edilen dalgalı bir bant fark etti. 2025'te belirtiler daha da güçlendi. Ardından Hubble, on yıldan fazla bir süredir dış gezegenleri her yıl görüntüleyen OPAL programı kapsamında devreye girdi. Dünya atmosferinin bozulmalarından arınmış keskin görüntüleri doğrulamayı mümkün kıldı: yapı en az 2023 yılından beri mevcuttu ve giderek daha belirgin hale geliyordu.
Decagon, Satürn'ün güçlü jet akımlarından birinin içinde yer alıyor ve atmosferin farklı seviyelerinde dikey olarak uzanıyor. Farklı yüksekliklere duyarlı Hubble filtrelerinde konumu biraz değişiyor - bu, bunun yüzeysel bir bulut detayı değil, gerçek bir hacimsel dalga olduğunu gösteriyor. Kuzeydeki altıgene benziyor, ancak belirgin şekilde farklı: o, kırk yıldan fazla bir süredir var ve istikrarlı görünüyor, oysa güneydeki decagon görünüşe göre yeni oluşuyor ve gözlerimizin önünde güçleniyor.
Çalışmanın ortak yazarı Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden Amy Simon şunları söylüyor: "Satürn'ün güney yarımküresinde buna benzer bir şey hiç görmedik. Bu yapı güçleniyor gibi görünüyor ve dev bir atmosferik desenin doğuşunu gözlemlemek için nadir bir şansımız var." Sánchez-Lavega, altıgenin güneydeki benzerinin uzun süredir arandığını, ancak ancak şimdi Hubble verilerinin her şeyi doğruladığını ekliyor.
Sonuçlar Science Advances dergisinde yayınlandı. Bilim insanları, decagon'un kuzeydeki altıgen gibi istikrara kavuşup kavuşmayacağını veya değişmeye devam edip etmeyeceğini anlamak için Hubble ve James Webb ile onu izlemeyi planlıyor. Bu gözlemler, gaz devlerinin atmosfer dinamiklerine - neredeyse tamamen saf gazdan oluşan dev gezegenlerin yıllarca düzenli geometrik şekilleri nasıl koruyabildiğine - ışık tutabilir.
Satürn şaşırtmaya devam ediyor. Kaynayan, kaotik atmosferinde, görünmez kozmik güçler kaostan düzen yaratıyormuş gibi, neredeyse mükemmel bir ongen aniden şekilleniyor. Yüz milyonlarca kilometre uzakta, evrenin ne kadar karmaşık ve uyumlu olduğunu - ve daha ne kadarının gözlerimizden gizlendiğini - hatırlatan süreçlerin yaşandığı bir dünyada yaşıyoruz.
