De mythe dat alle wegen naar Rome leiden, is allang een symbool van imperiale grandeur geworden, maar een nieuwe analyse van het antieke transportnetwerk schetst een ander beeld. Twee Griekse steden — Korinthe en Thessaloniki — blijken tot de belangrijkste knooppunten van de landroutes van het Romeinse Rijk te hebben behoord, en verwerkten meer verkeer dan vele andere centra, waaronder de hoofdstad zelf.
Het onderzoek, gepubliceerd in Nature Communications, baseert zich op een digitale kaart van bijna 300 duizend kilometer aan Romeinse wegen. De wetenschappers pasten methoden van netwerkanalyse toe op 10,5 duizend kruispunten en 14,9 duizend segmenten. Zij beoordeelden in hoeverre elke stad als tussenpersoon fungeert bij het vervoer van mensen en goederen over land, op het niveau van de provincies en van het hele rijk.
Korinthe in de provincie Achaea en Thessaloniki in Macedonië onderscheidden zich als dominante centra: de wegen in deze provincies werden rond één sleutelpunt aangelegd en niet gelijkmatig verdeeld. Beide steden combineerden een gunstige ligging op het land met toegang tot de zee, wat hun rol in de handel en bij troepenverplaatsingen versterkte. Op de lijst van steden met de beste connectiviteit stonden ook Antiochië, Ancyra en Byzantium — allemaal overtroffen zij Rome in de doeltreffendheid van hun landroutes.
Dergelijke resultaten zetten vraagtekens bij de gangbare voorstelling van een gecentraliseerde structuur van het rijk. Provinciale hoofdsteden bleken vaak gunstiger gelegen voor lokaal en regionaal verkeer dan de hoofdstad zelf. Rome bleef belangrijk, maar was niet het enige en niet altijd het doeltreffendste knooppunt van wegen.
Moderne methoden van netwerkanalyse maken zichtbaar hoe geografie en infrastructuur het dagelijks leven van de antieke mens beïnvloedden: kooplieden, soldaten en pelgrims kozen hun routes niet op basis van de politieke status van een stad, maar op basis van de werkelijke snelheid en het gemak van de reis. Dat doet denken aan hoe navigatie-algoritmen vandaag de optimale wegen uitstippelen en daarbij historisch prestige negeren.
De ontdekking onderstreept dat zelfs in gecentraliseerde rijken de werkelijke connectiviteit vaak afhangt van lokale knooppunten die lang vóór de verovering zijn ontstaan. De Griekse steden behielden hun betekenis dankzij hun gunstige ligging op de kruispunten van natuurlijke routes.
Inzicht in antieke transportnetwerken helpt beter te beoordelen hoe sterk infrastructuur ook vandaag het lot van regio's bepaalt.
