Huyền thoại rằng mọi con đường đều dẫn về Roma từ lâu đã trở thành biểu tượng của sự huy hoàng đế chế, nhưng một phân tích mới về mạng lưới giao thông cổ đại lại cho thấy một bức tranh khác. Hai thành phố Hy Lạp — Corinth và Thessaloniki — hóa ra lại là một trong những đầu mối quan trọng nhất của các tuyến đường bộ trong Đế chế La Mã, dẫn qua mình lượng giao thông lớn hơn nhiều trung tâm khác, kể cả chính kinh đô.
Nghiên cứu được công bố trên Nature Communications dựa trên bản đồ số của gần 300 nghìn kilômét đường La Mã. Các nhà khoa học đã áp dụng phương pháp phân tích mạng lưới cho 10,5 nghìn giao lộ và 14,9 nghìn đoạn đường. Họ đánh giá mức độ mà mỗi thành phố đóng vai trò trung gian trong việc di chuyển người và hàng hóa bằng đường bộ trên quy mô các tỉnh và toàn đế chế.
Corinth ở tỉnh Achaea và Thessaloniki ở Macedonia nổi bật như những trung tâm chi phối: đường sá ở các tỉnh này được xây dựng xoay quanh một điểm then chốt duy nhất, chứ không phân bố đều. Cả hai thành phố đều kết hợp vị trí thuận lợi trên đất liền với lối ra biển, điều này củng cố vai trò của chúng trong thương mại và việc di chuyển quân đội. Danh sách các thành phố có kết nối tốt nhất còn có Antioch, Ancyra và Byzantium — tất cả đều vượt Roma về hiệu quả của các tuyến đường bộ.
Những kết quả như vậy đặt dấu hỏi cho quan niệm quen thuộc về cấu trúc tập trung của đế chế. Các thủ phủ tỉnh thường có vị trí thuận lợi hơn cho giao thông địa phương và khu vực so với chính kinh đô. Roma vẫn quan trọng, nhưng không phải là điểm giao nhau duy nhất và cũng không phải lúc nào cũng hiệu quả nhất của các tuyến đường.
Các phương pháp phân tích mạng lưới hiện đại cho phép nhìn thấy địa lý và hạ tầng đã ảnh hưởng đến đời sống thường nhật của người xưa như thế nào: thương nhân, binh lính và người hành hương chọn tuyến đường không theo địa vị chính trị của thành phố, mà theo tốc độ và sự thuận tiện thực tế của hành trình. Điều này gợi nhớ đến cách ngày nay các thuật toán dẫn đường vạch ra những con đường tối ưu, bỏ qua uy tín lịch sử.
Phát hiện này nhấn mạnh rằng ngay cả trong các đế chế tập trung, kết nối thực tế thường phụ thuộc vào các đầu mối địa phương đã hình thành từ rất lâu trước khi bị chinh phục. Các thành phố Hy Lạp giữ được tầm quan trọng của mình nhờ vị trí thuận lợi tại các ngã tư của những tuyến đường tự nhiên.
Hiểu biết về các mạng lưới giao thông cổ đại giúp đánh giá tốt hơn mức độ mà hạ tầng định hình vận mệnh của các vùng đất ngay cả ngày nay.
