In juni 2026 ving de lokale visseres Helen Asu op de rivier de Sepik in Papoea-Nieuw-Guinea twee kleine vissen die wetenschappers bijna veertig jaar niet hadden gezien.
De zoetwaternaaldvis Microphis spinachioides is een slanke groenbruine vis van maximaal 15 centimeter lang, een nauwe verwant van zeepaardjes. Hij verstopt zich tussen waterlelies aan de oevers van de langste rivier van het land en vangt met zijn lange snuit kleine prooien.
Het laatste bevestigde wetenschappelijke exemplaar dateert van 1985 en het enige museumexemplaar ging verloren tijdens de Tweede Wereldoorlog. De soort werd als 'verloren' beschouwd en stond op de lijst van de tien meest gezochte zoetwatervissen.
De expeditie werd geleid door onderzoekster Jerrika Agebigo van de University of Technology van Papoea-Nieuw-Guinea. Twee weken voer het team over de rivier, ondervroeg bewoners en toonde hen foto's. De hoop begon al te vervagen.
Op 18 juni bracht Helen Asu een vangst binnen die ze met een traditioneel umben-net had gedaan tijdens het vissen op garnalen. De vissen bleken precies de gezochte soort te zijn. Ze werden gefotografeerd en ter bevestiging naar specialist Gerald Allen gestuurd.
De lokale bevolking kende de vis onder verschillende namen: karuweng, inap, karuwenai of lon nus. Vrouwen die regelmatig garnalen vingen langs de begroeide oevers, zagen hem vaker dan mannen. Ze vertelden dat naaldvissen voorkomen bij rivierbanken en zijrivieren, maar zelden in meren en moerassen.
De bewoners merkten ook veranderingen op: toenemende troebelheid door sediment en de opkomst van uitheemse vissoorten. Deze waarnemingen wijzen op bedreigingen voor het kwetsbare ecosysteem van de Sepik.
De ontdekking toonde aan hoe waardevol de alledaagse kennis is van mensen die naast een soort leven. Zonder hen hadden wetenschappelijke zoektochten nog tientallen jaren kunnen duren.
Nu willen onderzoekers veldwerk, traditionele kennis en methoden zoals DNA-analyse van de omgeving combineren om te begrijpen waar de naaldvis nog meer voorkomt en hoe zijn leefomgeving beschermd kan worden.
De combinatie van wetenschappelijke benadering en de ervaring van lokale bewoners opent de weg naar het behoud van niet alleen deze, maar ook andere 'verloren' zoetwatervissen.
