Een onderzoek dat is gepubliceerd in het prestigieuze tijdschrift Animal Behaviour toont een fundamenteel verschil aan tussen katten en honden in hun vermogen tot spontane hulpvaardigheid. Wetenschappers van de Loránd Eötvös-universiteit (ELTE) in Boedapest en de HUN-REN–ELTE-onderzoeksgroep voor vergelijkende ethologie bestudeerden hoe honden, katten en kinderen in de leeftijd van 16 tot 24 maanden reageren wanneer een bekende volwassene naar een verborgen voorwerp zoekt. Aan dit experiment namen 38 honden, 22 katten en 19 jonge kinderen deel.
De methodologie van de studie was vrij eenvoudig: in een vertrouwde omgeving zochten een eigenaar of ouder naar een afwasspons die voor de ogen van de proefpersonen was verstopt, terwijl de vragende zin "Ik kan het niet vinden. Wat moet ik doen?" werd herhaald. Het cruciale punt was dat noch de volwassene, noch de eigenaar expliciet om hulp vroegen. De meerderheid van de honden en kinderen – ruim 75% – reageerde snel door de locatie van het voorwerp aan te wijzen of het te brengen. Dit gedrag deed zich voor ondanks een gebrek aan training, instructie of beloning, en zelfs terwijl de spons zelf voor hen totaal oninteressant was.
Katten gedroegen zich echter heel anders. Ze merkten de situatie wel op, maar boden zelden hun hulp aan – zelfs wanneer de spons zich gewoon in hun gezichtsveld bevond. Om te testen of de dieren de essentie van de situatie wel begrepen of simpelweg niet gemotiveerd waren om te helpen, voerden de onderzoekers een controleproef uit. Ditmaal werd er geen spons verstopt, maar iets wat echt waarde had voor de katten: een favoriete snack of een speeltje. Het resultaat was veelzeggend: in deze variant toonden de katten zich even actief en hulpvaardig als de honden en de kinderen door naar het verborgen object toe te gaan en het aan te wijzen. Dit bewees onomstotelijk dat katten de situatie volledig begrepen, maar alleen hielpen wanneer zij daar zelf een direct belang bij hadden.
Melitta Cseperegi, hoofdauteur van het onderzoek en vergelijkend etholoog, verklaarde de resultaten vanuit een evolutionair perspectief: "Honden en peuters zijn evolutionair ingesteld om het probleem van een ander als dat van henzelf te beschouwen." "Dit zit in hun natuur verankerd door het domesticatieproces (bij honden) en de ontwikkeling binnen een groep." Katten hebben echter een ander pad gevolgd. Zij blijven autonomer – ze begrijpen de menselijke behoefte wel, maar grijpen alleen in bij persoonlijk voordeel. Experts die niet bij het onderzoek betrokken waren, noemden de methodiek een overtuigend en verrassend bewijs voor de diepgaande verschillen in prosociaal gedrag tussen de soorten die dicht bij de mens leven.
Deze onderzoeksresultaten onthullen waarom katten ons vaak onafhankelijker en afstandelijker lijken in vergelijking met honden. Het is geen gebrek aan affectie of "kilheid" – het is het resultaat van een andere evolutionaire strategie waarbij hulp aan anderen geen prioriteit is zonder een directe prikkel voor de helper zelf. Voor kattenbezitters vloeit hier een belangrijke les uit voort: het heeft geen zin om van je huisdier spontane hulp te verwachten in dagelijkse situaties, zoals het aangeven van een gevallen voorwerp. Een kat schiet alleen te hulp als ze daar zelf werkelijk belangstelling voor heeft.
De studie benadrukt hoe diep de evolutionaire geschiedenis het sociale gedrag vormt van dieren die al millennia bij de mens wonen, maar zich langs verschillende trajecten hebben ontwikkeld. Domesticatie en samenwonen bleken onvoldoende om bij katten hetzelfde spontane, voor de mens kenmerkende streven naar hulpvaardigheid te laten ontstaan – zelfs niet ten opzichte van de mensen die hen het dichtst nabij staan.
