Kırmızı sırtlı örümceklerin (Latrodectus hasselti) dünyasında çiftleşme gerçek bir akrobatik gösteriye dönüşüyor: erkek örümcek, karnını dişinin dişlerinin altına doğru bir takla atarak yerleştiriyor.
Bu eylem intihar gibi görünse de aslında çiftleşmeyi tamamlamayı ve bazen hayatta kalmayı sağlayan hassas bir mekanizma işliyor.
Yeni bir araştırma, bu çarpıcı davranışın arkasında nispeten basit bir genetik temelin yattığını ortaya koyuyor.
Kırmızı sırtlı örümcekler Avustralya'da yaşarken, yakın akrabaları olan katipo örümcekleri (Latrodectus katipo) Yeni Zelanda'da bulunuyor.
Bu türler, evrimsel ölçütlere göre oldukça yakın bir zamanda, yaklaşık yüz bin yıl önce birbirinden ayrıldı.
Ancak katipo erkekleri çiftleşme sonrası basitçe kaçarken, kırmızı sırtlı örümcekler eşsiz bir “fedakar takla” sergiliyor.
Bilim insanları, bu kadar yakın türlerin neden bu denli farklı davrandığını merak ettiler.
Bu durumu anlamak amacıyla araştırmacılar örümcekleri çaprazlayarak melez yavrular elde ettiler.
Katipo dişilerini kırmızı sırtlı erkeklerle, ardından melez dişileri her iki türün erkekleriyle çiftleştirdiler.
Elde edilen melez erkekler katipo dişileriyle eşleştirildi ve bu süreç kızılötesi kameralarla kaydedildi.
Gerçekleştirilen 104 başarılı çiftleşmede, iki temel davranışın nasıl ortaya çıktığı gözlemlendi: takla atma ve ısırılmaktan kaçınmaya yardımcı olan karın kasma.
Bu iki davranışın her zaman birlikte ortaya çıkmadığı anlaşıldı.
Melez erkeklerin yaklaşık yarısı her iki davranışı da sergilerken, diğerleri sadece birini veya diğerini gösterdi.
Bu durum, takla atma ve karın kasma davranışlarından sorumlu genlerin birbiriyle sıkıca bağlantılı olmadığını ve muhtemelen kromozomlar üzerinde veya hatta farklı kromozomlarda birbirinden uzakta yer aldığını gösteriyor.
Takla atma davranışının X kromozomundaki bir gen veya süpergen tarafından kontrol edildiği düşünülürken, karın kasmanın daha karmaşık bir yapısı olduğu ve dişinin sinyallerine bağlı olabileceği belirtiliyor.
Genetik temellerdeki bu ayrım şaşırtıcıdır: neredeyse eş zamanlı meydana gelen iki davranışın sıkıca bağlantılı olması beklenirken durum farklıdır.
Ancak deneyin de gösterdiği gibi, evrim bağımsız yollar izlemiştir.
Bu durum, en tuhaf çiftleşme ritüellerinin bile küçük genetik değişikliklerin etkisiyle ne kadar esnek bir şekilde değişebileceğini vurguluyor.
Bu keşfin pratik bir önemi de bulunmaktadır.
Kırmızı sırtlı örümcekler Yeni Zelanda'da istilacı bir türdür ve yerel katipo örümceklerini melezleşme yoluyla tehdit etmektedir.
Davranışın genetik mekanizmalarını anlamak, çaprazlama risklerini daha iyi değerlendirmeye ve nadir bulunan Yeni Zelanda türünü korumak için önlemler geliştirmeye yardımcı olacaktır.
Örümcekler üzerindeki gözlemler, doğanın en dramatik tezahürlerinin bile genellikle basit genetik “tetikleyicilere” dayandığını hatırlatıyor.
Bu mekanizmaları incelemek sadece evrimi anlamaya değil, aynı zamanda hassas ekosistemleri korumaya da yardımcı oluyor.
