Evrim bazen, aynı formu tekrar tekrar deneyen takıntılı bir tasarımcı gibi davranır. Biyologlar bu durumu tanımlamak için özel bir terim kullanır: karsinizasyon. Bu, tamamen farklı kabuklu gruplarının zamanla bir yengeç görünümü kazanması sürecidir. Doğa, son 200 milyon yıl içinde "yengeç" formunu en az beş kez yeniden icat etti. Peki, bu yapı neden bu kadar etkili?
Klasik bir yengecin en belirgin özelliği kompakt yapısıdır. Uzun kuyruklu, ıstakoz benzeri atalarının aksine yengeçler, karın bölgelerini baş-göğüs kalkanının altına gizlemiştir. Bu değişim onları avcılara karşı daha az savunmasız kılmış ve dar yarıklara girmelerine olanak tanımıştır. İşte bu vücut yapısı değişikliği, o meşhur yan yürüyüşü de beraberinde getirmiştir.
Her şey saf mekanikle ilgilidir. Kabuk boyundan daha geniş hale geldiğinde, bacaklar gövdenin yanlarına doğru kayar. İleriye doğru yürümek için eklemlerin akıl almaz bir dönüş açısına sahip olması gerekirdi ki bu da yapıyı zayıflatırdı. Yan yürümek, yengecin kendi bacaklarına takılma riski olmadan, basit ama güçlü kaldıraç hareketleri kullanarak yüksek hıza ulaşmasını sağlar.
Bu durum manevra kabiliyetinde muazzam bir avantaj sağlar. Bir avcı dönmek için zaman harcarken, yengeç vücut pozisyonunu hiç bozmadan sadece hareket yönünü değiştirir. İlginçtir ki evrim burada durmamıştır: türlerin tekrar uzamaya başladığı "dekarsinizasyon" süreci de mevcuttur.
Peki, bu bilgi bizim ne işimize yarar? Yengeçlerin biyomekaniğini incelemek, engebeli arazilerde ve deniz tabanında çalışacak yürüyen robotların geliştirilmesine yardımcı olur. Onların yürüyüşünü kopyalamak, akıntılara karşı dirençli ve tekerlekli araçların çaresiz kaldığı enkaz alanlarında hareket edebilen cihazlar üretmeyi mümkün kılar.
Kendi vücut formumuzun hareket özgürlüğümüzü, tıpkı bir kabuğun yengecin yolunu belirlediği gibi ne kadar kısıtladığını hiç düşündünüz mü?
Uzun vadede bu evrimsel "çıkmazları" ve "atılımları" anlamak, milyonlarca yıl boyunca mükemmelleşmiş biyolojik prototipler kadar uyumlu yapay sistemler tasarlamamıza katkı sağlayacaktır.
