Biały Dom przekazał Kongresowi „memorandum o porozumieniu” – przełomowy dokument, który na 60 dni zawiesza działania wojenne z Iranem. Memorandum wpłynęło w czwartek, 18 czerwca 2026 roku, wywołując gwałtowną debatę w republikańskim skrzydle Senatu.
Składające się z 14 punktów porozumienie zostało podpisane przez prezydenta Donalda Trumpa we wtorek, 17 czerwca, w Pałacu Wersalskim we Francji podczas spotkania z prezydentem Emmanuelem Macronem. Dokument przewiduje zaprzestanie walk na wszystkich frontach, w tym w Libanie, gdzie Izrael prowadził operacje przeciwko wspieranemu przez Iran Hezbollahowi. Strony otwierają na 60 dni proces negocjacyjny w celu uregulowania irańskiego programu nuklearnego – kluczowej kwestii pozostającej w centrum konfliktu między Waszyngtonem a Teheranem.
Poza zawieszeniem broni memorandum przewiduje wzajemne ustępstwa: USA zobowiązują się do zniesienia blokady irańskich portów i odmrożenia sankcji na irańską ropę, co pozwoli temu krajowi wznowić eksport. Iran z kolei zobowiązuje się do otwarcia Cieśniny Ormuz dla swobodnej żeglugi oraz do powstrzymania się od prac nad bronią jądrową pod żadnym pozorem.
Szczególnym elementem umowy jest utworzenie funduszu inwestycyjnego o wartości 300 miliardów dolarów. Nie są to jednak środki amerykańskie; fundusz mają zasilić kraje Zatoki Perskiej oraz inni inwestorzy zagraniczni. Prezydent Trump podkreślił, że USA nie zainwestują w niego ani centa, będą jednak kontrolować, które zagraniczne firmy otrzymają licencje na prowadzenie działalności w Iranie.
Reakcja Kongresu okazała się niejednoznaczna. Część republikańskich senatorów wyraziła niezadowolenie – zwłaszcza z faktu, że administracja odczytała dokument dziennikarzom przed jego oficjalnym przekazaniem ustawodawcom, co uznano za naruszenie protokołu.
Przewodniczący senackiej Komisji Sił Zbrojnych, Roger Wicker, stał się jednym z najostrzejszych krytyków. Stwierdził on, że memorandum „niweczy wszystkie osiągnięcia operacji Epic Fury” – kampanii wojskowej trwającej od końca lutego do połowy czerwca 2026 roku. Według Wickera porozumienie nie jest wystarczająco rygorystyczne i nie gwarantuje całkowitego porzucenia nuklearnych ambicji przez reżim.
Wicker wyraził również obawy dotyczące tego, jak reżim w Teheranie może wykorzystać złagodzenie sankcji. „Władze Iranu nie zrezygnowały z hasła «Śmierć Ameryce, śmierć Izraelowi» i mogą skierować uwolnione środki na wsparcie organizacji terrorystycznych” – wskazał na fundamentalny brak zaufania wobec intencji Teheranu.
Jego stanowisko poparli inni republikańscy „jastrzębie”. Senator Bill Cassidy nazwał porozumienie „największym błędem polityki zagranicznej od dekady”, porównując jednocześnie politykę administracji do odwrotu od ideałów zimnej wojny. Z kolei senator Rick Scott zakwestionował realność obiecanego funduszu inwestycyjnego, obawiając się, że państwa Zatoki Perskiej mogą nie wywiązać się ze swoich zobowiązań.
Do krytyki przyłączyli się także Demokraci, choć z innej perspektywy. Susan Rice, wysoka urzędniczka administracji Obamy i Bidena, określiła umowę mianem „największego błędu w dziedzinie bezpieczeństwa narodowego ostatnich dziesięcioleci”, upatrując w niej nieuzasadnionych ustępstw.
Lider republikańskiej większości w Senacie, John Thune, zaznaczył, że pełny briefing dla wszystkich senatorów spodziewany jest w przyszłym tygodniu. Podkreślił on wyjątkowe znaczenie otwarcia Cieśniny Ormuz dla światowego handlu, dodał jednak, że Kongres wymaga dodatkowych szczegółów dotyczących struktury i gwarancji funkcjonowania funduszu inwestycyjnego.
Dokument jest wynikiem negocjacji po niemal czteromiesięcznej wojnie, która pochłonęła dziesiątki tysięcy ofiar i wyrządziła ogromne szkody w infrastrukturze Iranu. Obecnie przed Kongresem stoi zadanie starannego przeanalizowania porozumienia i określenia stanowiska USA w nadchodzących rundach rozmów. Od tego, jak rygorystycznie kontrolowane będą zobowiązania Iranu, zależy nie tylko stabilność regionalna, ale także zaufanie sojuszników Waszyngtonu – zwłaszcza Izraela, którego stanowisko wobec umowy pozostaje krytyczne i wymaga dodatkowych gwarancji.
